Wanneer een zeiler een koers moet kiezen, is het eerste wat hij doet niet kijken naar waar hij heen wil.
Hij kijkt waar hij zich nu bevindt.
Op zee verzet de stroming de boot ook als er geen wind staat. Daar dienen de gps en de zeekaarten precies voor: begrijpen waar je echt bent, en niet waar je denkt te zijn.
Die controle heet positiebepaling: de precieze positie van de boot op de kaart, op een bepaald moment. Je krijgt hem met de gps of, ouderwets, door twee of drie vuurtorens langs de kust te peilen.
Het is een coördinaat. Een kruisje op het papier. Zonder dat kruisje is elke koers die je uitzet niet meer dan een aanname.
In de persoonlijke financiën werkt het net zo.
Jouw coördinaat is je nettovermogen: wat alles wat je hebt vandaag waard is, min alles wat je schuldig bent. De meeste mensen kennen dat getal niet precies.
En daar beginnen de problemen.
De hulpmiddelen die je het verkeerde vragen
Open een app voor persoonlijke financiën, welke dan ook. Wat vraagt die je?
"Hoeveel heb je gisteren uitgegeven?"
"Wat is je maandbudget?"
"Hoeveel verdien je?"
Het zijn allemaal operationele vragen. Ze gaan over de stroom: wat er binnenkomt, wat eruit gaat, wat je zou willen beperken. Geen enkele is positioneel: geen enkele vertelt je waar je bent.
Er is een reden waarom apps het zo doen. De stroom is makkelijk te meten — je hoeft alleen de mutaties op je rekening te categoriseren. De positie daarentegen vraagt dat je heel verschillende bezittingen bij elkaar optelt (huizen, fondsen, ETF's, duurzame goederen) en schulden aftrekt die je soms niet eens ziet (restschuld van de hypotheek, vergeten termijnen, de lease van de auto). Dat is trager en minder bevredigend werk dan "kijk eens hoeveel koffie je deze maand hebt gedronken". Dus duwt de markt je waar het makkelijk duwen is.
Het probleem is dat handelen zonder je eigen positie te kennen blind handelen is.
Je kunt jarenlang elke koffie en elke rekening bijhouden en er toch tienduizenden euro's naast zitten bij de schatting van je werkelijke vermogen. Onderzoek hiernaar laat zien dat de overgrote meerderheid van de mensen er meer dan 30% naast zit bij het eigen nettovermogen — meestal naar boven.
Je schat te hoog omdat je dubbel telt (de waarde van het huis dat je nog met een hypotheek afbetaalt).
Omdat je dingen vergeet (pensioenpotten, kleine verplichtingen, periodieke termijnen).
Omdat je in het gevoel van het moment leeft (deze maand ging het goed, dus in het algemeen gaat het goed).
En als je iets groots moet beslissen — een huis kopen, van baan veranderen, een kind bijstaan — dan is een gevoel niet genoeg. Dan heb je feiten nodig. Dan heb je de coördinaat nodig.
Wat het nettovermogen precies is
Even helder: het nettovermogen is niet het saldo van je betaalrekening.
Het is niet je salaris. Het is niet het budget. Het is niet hoeveel je vorige maand hebt uitgegeven of gespaard.
Het is een doodeenvoudige aftreksom:
Alles wat je hebt (positieve activa) MIN alles wat je schuldig bent (schulden, passiva).
Bij de positieve activa horen: de liquide bankrekeningen, de staatsobligaties, de ETF's, de aandelen, het vastgoed tegen de actuele marktwaarde, het pensioenfonds, de opgebouwde ontslagvergoeding.
Bij de schulden horen: de restschuld van de hypotheek, de lease van de auto, de persoonlijke leningen, de termijnen die nog openstaan.
Sommige bezittingen — de auto, de meubels, de huishoudapparaten — zijn bijzondere activa: ze hebben waarde, maar het is een waarde die in de tijd daalt. Ze tellen mee tegen hun actuele restwaarde, niet tegen de prijs die je hebt betaald. Een auto die je drie jaar geleden voor € 30.000 hebt gekocht is vandaag waarschijnlijk € 18.000 waard: dat is het bedrag dat in de berekening komt.
Een snel voorbeeld.
Marco heeft: € 12.000 aan liquiditeit op de rekening, € 25.000 in ETF's, een huis dat vandaag € 200.000 waard is, een auto van € 15.000. Hij heeft ook een restschuld op de hypotheek van € 130.000 en een persoonlijke lening van € 8.000.
Zijn nettovermogen is 12+25+200+15 min 130+8 = € 114.000.
Niet het salaris, niet het spaargeld van de maand, niet wat er op dit moment op de rekening staat. Zijn absolute positie.
In Cashfulness werkt elke transactie die je vastlegt automatisch je coördinaat bij, want de boekhoudmotor werkt met dubbel boekhouden — dezelfde techniek die bedrijven al zeshonderd jaar gebruiken: elke mutatie heeft twee kanten die elkaar in evenwicht houden, en het nettoresultaat werkt in real time door in je vermogen.
Jij ziet één getal. Dat getal is jouw positiebepaling.
Het salaris daarentegen is de wind. Hij waait, hij kan van richting en kracht veranderen, hij kan je snel vooruit brengen of stil laten liggen. Maar de wind is niet de positie.
Weten hoeveel je verdient zonder te weten hoeveel je hebt, is als weten hoe hard je gaat zonder te weten waar je bent.
Wat er verandert als je de coördinaat hebt
De volgende drie voorbeelden zijn hypothetisch — de getallen zijn van niemand in het bijzonder, ze geven alleen een idee. Wat in alle drie hetzelfde verandert: de coördinaat maakt van een onderbuikbeslissing een geïnformeerde beslissing. Ze zegt je niet wat je moet doen. Ze zegt je waar je vandaan vertrekt.
Eén: een huis kopen, of nog een jaar wachten.
Zonder coördinaat beslis je op basis van je salaris en een gevoel ("dit jaar voel ik me steviger").
Met de coördinaat maak je een echte rekensom. Gevraagde aanbetaling: € 50.000. Huidige liquiditeit: € 70.000. Dus ja, het kan. Maar na de aanbetaling houd je € 20.000 aan liquiditeit over bij € 5.000 aan maandelijkse uitgaven: vier maanden dekking, geen zes.
Als het idee was om zes maanden buffer te hebben, dan is dit jaar nog niet het moment. Je wacht, je legt er € 10.000 bij, en volgend jaar koop je met een gerust hoofd.
De coördinaat heeft je niet gezegd dat je niet moet kopen. Ze heeft je gezegd onder welke voorwaarden je het kunt doen zonder de boot te breken.
Twee: van baan veranderen voor minder salaris maar meer zin.
Zonder coördinaat beslis je op goed vertrouwen of uit angst — meestal wint de angst.
Met de coördinaat reken je uit hoeveel maanden je de overgang kunt dragen. Heb je € 30.000 aan liquiditeit en zijn je minimale uitgaven € 2.500 per maand, dan heb je een jaar speelruimte, ook zonder inkomsten.
De sprong is geen blinde daad meer, hij wordt een geïnformeerde keuze. Misschien besluit je het toch niet te doen, maar dan beslis je dat wetend wat je doet, niet omdat je handen trillen.
Drie: € 15.000 lenen aan een kind om een onderneming te starten.
Zonder coördinaat zeg je ja uit liefde of nee uit angst. Allebei de antwoorden zijn blind.
Met de coördinaat zie je dat € 15.000 uit je liquiditeit je nog steeds boven de veiligheidsgrens laat die je jezelf hebt gesteld. Dan zeg je ja, en je zegt het zonder spanning.
Of je ziet dat je onder die € 15.000 in de knel komt, en dan stel je € 8.000 voor met de mogelijkheid om over zes maanden nog eens te kijken. Dat is een eerlijk ja, geen ja uit angst vermomd als liefde.
In alle drie de gevallen zit er geen ascese in. Niemand zegt je dat je iets moet opgeven.
De coördinaat bindt niet, ze oriënteert. Weten waar je bent belet je niet te gaan waar je heen wilt. Het maakt het juist echt mogelijk.
Het ritueel van tien minuten
Eén keer per week neem je tien minuten. Je opent Cashfulness, je kijkt naar je coördinaat, je kijkt hoe die is bewogen ten opzichte van zeven dagen geleden.
Bijna altijd hoef je niets te doen.
Het is gegaan zoals je verwachtte, je bent waar je verwachtte te zijn, de koers houdt. Prima zo.
Na een paar weken gebeurt er iets wat je niet had voorzien. De gedachte die af en toe terugkwam — gaat het goed met me? Gaat het slecht? — komt tot rust. Niet omdat alles altijd goed gaat, maar omdat je het niet meer hoeft te verzinnen. Er is een getal. Het is bijgewerkt. Je kunt ernaar kijken wanneer je wilt. En bijna altijd zegt dat getal je dat de koers houdt.
Het is het verschil tussen een angst op de achtergrond en een gegeven op de achtergrond. Het tweede kost veel minder energie dan het eerste.
De paar keer dat de coördinaat je iets anders vertelt — een onvoorziene uitgave die groter uitviel dan gedacht, een bezitting die in waarde is gedaald, een schuld die is gegroeid omdat je een incasso was vergeten — weet je het nu voordat het een probleem wordt.
Je ontdekt het niet zes maanden later, wanneer de koers in allerijl moet worden verlegd.
Wie jarenlang geen coördinaat heeft, komt meestal in een van twee scenario's terecht.
Of hij ontdekt, op een slecht moment (baanverlies, scheiding, ziekte), dat hij minder heeft dan hij dacht — en moet in korte tijd inhalen wat tijd kost.
Of hij ontdekt dat hij méér heeft dan hij dacht, en beseft pas achteraf dat hij zich jarenlang dingen heeft ontzegd die hij zich zonder problemen had kunnen veroorloven.
Beide scenario's zijn duur, elk op hun eigen manier.
Cashfulness neemt geen beslissingen voor jou. Het zegt je niet of je een huis moet kopen, of je van baan moet veranderen, of je een kind moet helpen. Het geeft je de coördinaat om vanaf te vertrekken. De rest is jouw keuze, en die maak je geïnformeerd.
En jouw coördinaat blijft van jou, altijd. Het is een gevoelig gegeven en zo behandelen we het.
— Vittorio