Tá dhá fhocal ann a chuireann na daoine ar a dteitheadh níos mó ná aon fhocal eile, nuair a labhraítear faoi airgead.
Dochar. Agus Sochar.
Tá blas scrúdaithe a chuaigh go dona orthu. Blas bileoige ó chuntasóir nach bhfuil fonn ort a léamh. Blas coilín d'uimhreacha dearga agus coilín d'uimhreacha dubha, agus tusa nach bhfuil a fhios agat riamh cén taobh a bhfuil tú air.
Ba mhaith liom an eagla seo a bhaint díot anois, i mbeagán línte.
Mar ní chiallaíonn Dochar agus Sochar ceart agus mícheart. Ní chiallaíonn siad go bhfuil rud ag dul duit ná go bhfuil rud ag dul uait. Ní chiallaíonn siad aon rud maith ná olc.
Níl iontu ach dhá lipéad. Dhá thaobh den rud céanna.
Agus chun iad a mhíniú duit ní úsáidfidh mé clár comhardaithe comhlachta. Úsáidfidh mé bosca airgid.
An bosca airgid ar an mbord cois leapa
Tógaimis an sampla is simplí ar domhan.
Tá 50 euro agat sa sparán. Ag deireadh an lae tógann tú nóta 20 agus cuireann tú i mbosca airgid an bhoird cois leapa é, an ceann ina gcuireann tú an t-airgead mion i leataobh do thuras an tsamhraidh.
Cé mhéad airgid atá agat, anois, san iomlán?
50 euro i gcónaí. Níor athraigh aon rud i do mhaoin. Níor bhog tú ach 20 euro ó phóca amháin go póca eile.
Ach tharla rud beacht: d'imigh an 20 euro sin ó áit amháin agus tháinig sé go háit eile.
D'fhág sé an sparán. Chuaigh sé isteach sa bhosca airgid.
Sin agat é. Rinne tú díreach anois, i ngan fhios duit féin, taifead sa chuntasaíocht dhébhealach.
Teicníc chuntasaíochta atá níos sine ná cúig chéad bliain í an chuntasaíocht dhébhealach — is ó 1494 an chéad chur síos córasach — agus tá sí ar fad anseo, sa phrionsabal: gach uair a bhogann airgead, ní leor é a bhreacadh síos uair amháin. Breacann tú síos faoi dhó é. Cad as ar imigh sé, agus cár tháinig sé.
Ar thaobh amháin scríobhann tú go bhfuil 20 euro níos lú ag an sparán.
Ar an taobh eile scríobhann tú go bhfuil 20 euro níos mó ag an mbosca airgid.
Dhá nóta. An ghluaiseacht chéanna. Feicthe ó dhá thaobh.
Agus anseo isteach le Dochar agus Sochar
Tá ainm teicniúil ar an dá nóta sin.
An taobh a dtagann an t-airgead chuige agus an taobh a n-imíonn an t-airgead uaidh, Dochar agus Sochar a thugtar orthu sa traidisiún cuntasaíochta.
Agus anois an chuid ba mhaith liom a d'fhanfadh leat.
Ní breithiúnas ar an ngluaiseacht iad Dochar agus Sochar. Níl taobh "maith" agus taobh "olc" ann. Níl an taobh ina bhfuil an ceart agat agus an taobh ina bhfuil tú san éagóir.
Níl iontu ach ainmneacha comhaontaithe an dá thaobh de gach taifead. Mar a déarfá "clé" agus "deas", nó "thuas" agus "thíos". Lipéid suímh, ní marcanna.
Oiread sin nach gciallaíonn an focal céanna — "Sochar" — "tá sé agat" agus nach gciallaíonn sé "tá airgead ag dul duit ó dhuine". Ní chiallaíonn sé ach: seo an taobh ar imigh an t-airgead uaidh sa taifead seo.
Tá a fhios agam gur cosúil le pointeáilteacht é agus é á léamh mar seo. Ach is é seo an pointe beacht ina dtéann beagnach gach duine i bhfostú: déanann siad iarracht "Dochar" agus "Sochar" a aistriú le brí an ghnáthshaoil, agus cailltear iad. Sa chuntasaíocht tá brí theicniúil dá gcuid féin ag an dá fhocal sin. Ní gá ach glacadh leis uair amháin agus ní bheidh eagla ort rompu níos mó.
Mar "deas" agus "clé" ar bhád: ar an talamh dhá threo ar bith iad, ar an bhfarraige déantar deasbhord agus clébhord díobh agus léiríonn siad dhá thaobh bheachta an cheatharaimh. Focal coitianta a ghlacann, i gceird, brí bheacht.
Mar sin, ag filleadh ar an mbosca airgid:
Téann an bosca airgid a fhaigheann an 20 euro ar thaobh amháin.
Téann an sparán a ghéilleann iad ar an taobh eile.
Cé acu den dá cheann a dtugtar Dochar air agus cé acu Sochar, braitheann sé ar chineál an chuntais agus ar riail chuntasaíochta bheacht — agus is rud é seo nach gá duitse, i ndáiríre, a fhoghlaim de ghlanmheabhair. Inseoidh mé duit ar ball cén fáth.
Cén fáth faoi dhó agus ní uair amháin
Ag an bpointe seo is í an cheist cheart: agus cé a chuirfeadh iallach orm gach rud a bhreacadh síos faoi dhó? Nach mbeadh sé níos áisiúla "20 euro sa bhosca airgid" amháin a scríobh agus sin sin?
Níos áisiúla, bheadh. Ach níos leochailí.
Mar tá iarmhairt bheagnach dhraíochtúil ag an mbreacadh faoi dhó, agus is é an fíorchúis é a ndéanann na comhlachtaí dáiríre é le sé chéad bliain.
Má tá dhá thaobh chomhionanna i gcónaí ag gach gluaiseacht — imíonn 20 euro anseo, tagann 20 euro isteach ansiúd — ansin, ag suimiú gach ar imigh agus gach ar tháinig isteach i do leabhar ar fad, caithfidh tú an uimhir chéanna go díreach a fháil.
Má thagann sé le chéile, tá gach rud ina cheart.
Mura dtagann, tá dul amú ort in áit éigin — agus tá a fhios agat láithreach é, gan a bheith ort seiceáil ó chuimhne mí ar mhí.
Tá ainm ar an gcothromaíocht seo: cothromú a thugtar air. Is é líontán sábhála na cuntasaíochta débhealaí é. Is é an rud é nach ann dó, go simplí, in aip nach dtaifeadann ach liosta caiteachas.
Tabharfaidh mé sampla le go mothóidh tú an difríocht.
Úsáideann Marco aip nach scríobhann ach na caiteachais amach. Mí amháin déanann sé dearmad dochar 80 euro a thaifeadadh. Ní dhéanann an aip gearán: liosta a bhí ann, liosta níos giorra atá ann anois. Imíonn an earráid as radharc agus ní thugann aon duine faoi deara go deo í.
Sa chuntasaíocht dhébhealach tá dhá thaobh ag an dochar sin. Má thaifeadann tú ceann amháin acu, ní chothromaíonn na cuntais a thuilleadh. Agus is solas a lasann an mhíchothromaíocht bheag sin: tá rud éigin ar iarraidh anseo.
Is é an cothromú an chúis gur maoin fhíor í maoin a tógadh mar seo, agus ní meastachán dóchasach. Ní ligeann sé d'aon rud titim — ní fiú an caife 5.20 euro, ní fiú an dochar 80 euro a d'éalaigh uait.
Eagla an choilín mhíchirt
Fillimis nóiméad ar an eagla thosaigh, mar ba mhaith liom deireadh a chur léi ar fad.
Formhór na ndaoine a dódh leis an gcuntasaíocht, dódh iad le haon rud amháin: an sceon go gcuirfí méid "sa choilín mícheart".
Dochar nó Sochar? Agus má théim amú ar an taobh?
Is imní dhlisteanach í, más ort na cuntais a choinneáil de láimh ar chlár páipéir. Ansin is fíorearráid é taobh mícheart, le lorg agus le ceartú.
Ach is é sin go díreach an píosa den dua nach bhfuil aon chiall lena chur ortsa in 2026.
Is riail mheicniúil, mar an gcéanna léi féin i gcónaí, a chinneann cén taobh — Dochar nó Sochar — a dtéann gach taobh de ghluaiseacht air. Is é an cineál ruda é a dhéanann ríomhaire thar barr agus gan dul amú riamh. Ní gá duitse ach a rá cad a tharla i ndáiríre — d'imigh 20 euro ón sparán agus chuaigh siad isteach sa bhosca airgid — agus ríomhtar an socrú ceart ar an dá thaobh thíos fúthu.
In Cashfulness tá an t-inneall cuntasaíochta débhealach díreach ar an gcúis seo: taifeadtar gach gluaiseacht a iontrálann tú ar a dá thaobh, agus cothromaíonn an dá thaobh sin iad féin leo féin. Fanann an chuid dhaonna agatsa — cad a tharla — ní an chuid chuntasóra — cén coilín ina scríobhfaidh mé é.
Agus tá dara cúnamh ann, níos cineálta fós don té a thosaíonn ó nialas.
Ní chuirtear iallach ort na focail sin a úsáid láithreach
Rud a bhí gar do mo chroí, agus Cashfulness á thógáil agam, ba é seo: caithfidh na fíorthéarmaí a bheith ann go léir, ach ní ceart go mothódh aon duine eisiata toisc nach bhfuil siad ar eolas aige fós.
Mar sin an té a thosaíonn, agus a gcuireann "Dochar" agus "Sochar" beagán faitís air fós, is féidir leis smaoineamh le focail an ghnáthshaoil — ioncam isteach, caiteachas amach, agus an tagann gach rud le chéile suaimhneach sin nuair a chothromaíonn na cuntais.
Fanann na téarmaí teicniúla — Dochar, Sochar, cothromú — thíos ansin, i gcónaí, mar is iad an t-inneall iad. Ach castar ort iad agus iad mínithe, ag an nóiméad ceart, gan iad a chaitheamh anuas ort go léir le chéile an chéad lá.
Mar is é seo mo chreideamh bunúsach, agus deirim go minic é: ní hionann simplíocht agus substaint a bhaint.
Faigheann na haipeanna "simplí" atá san fhaisean a gcuid simplíochta trí phíosaí a chaitheamh amach — na caiteachais bheaga, na gluaiseachtaí míchompordacha, na mionphointí. Tugann siad pictiúr glan duit mar gur pictiúr neamhiomlán é.
Déanann an chuntasaíocht dhébhealach a mhalairt: coinníonn sí gach rud istigh, agus ní bhaineann sí díot ach an dua é a láimhseáil de láimh. Fanann an tsubstaint slán. Is í obair an chuntasóra a imíonn.
Timthriall iomlán, lena dhaingniú
Déanaimis an ghluaiseacht arís ón tús, anois nach gcuireann na focail eagla a thuilleadh.
Tá 50 euro agat sa sparán.
Bogann tú 20 euro isteach sa bhosca airgid.
Cad as a dtagann an t-airgead: ón sparán, a bhfuil 20 níos lú aige anois.
Cá dtéann an t-airgead: isteach sa bhosca airgid, a bhfuil 20 níos mó aige anois.
Dhá thaobh. Aon fhírinne amháin: is 50 d'airgead iomlán i gcónaí, ach anois tá a fhios agat go beacht cá bhfuil sé.
Agus má thógann tú amárach an 20 euro sin ón mbosca airgid agus má cheannaíonn tú peitreal leis, tosaíonn an timthriall arís: imíonn 20 ón mbosca airgid, imíonn 20 isteach in "iompar". Cad as a dtagann sé, cá dtéann sé. Dhá thaobh i gcónaí.
Déan é seo do gach gluaiseacht de do shaol airgeadais — an tuarastal a thagann isteach, an cíos a imíonn amach, an t-aistriú bainc a bhogann tú, an infheistíocht a dhéanann tú — agus ag an deireadh tá rud agat nach raibh riamh ag formhór na ndaoine: pictiúr a chothromaíonn, gan aon rud ar iarraidh agus gan aon rud dúbailte trí dhearmad.
Ón bpictiúr sin a shíolraíonn do shuíomh fíor — luach gach a bhfuil agat, lúide gach a bhfuil ag dul agat. An chomhordanáid óna dtosaíonn tú do gach cinneadh. (Labhair mé faoi go hiomlán anseo.)
Ach is scéal eile é sin, agus inniu níor theastaigh uaim ach rud amháin.
Eagla dhá fhocal a bhaint díot.
Ní breithiúnas iad Dochar agus Sochar. Níl iontu ach cad as a dtagann sé agus cá dtéann sé. D'fhoghlaim mé iad le bosca airgid nuair a bhí mé i mo bhuachaill, agus ón lá sin níor chuir siad eagla orm níos mó.
Tá súil agam nach gcuirfidh siad ortsa níos mó ach oiread.
— Vittorio