Tá ceist ann nach gcuireann beagnach aon duine, agus comhairle faoi airgead á fáil aige.
Ní "an comhairle mhaith í seo?".
Ach "cé dó a bhfuil sí fóirsteanach?".
Dhá rud atá cosúil le chéile, dar leat. Níl siad cosúil ar chor ar bith.
Is féidir le comhairle a bheith ceart go teicniúil agus, ag an am céanna, a bheith déanta d'aon ghnó le go dtuillfeadh an té a thugann duit í níos mó ná mar a thuillfeá féin. Ní contrárthacht é sin. Is é, go deimhin, an tslí is coitianta a oibríonn margadh na comhairle airgeadais.
Ba mhaith liom compás a thabhairt duit chun tú féin a threorú. Ní chun a bheith in amhras faoi chách — bheadh sin mícheart agus tuirsiúil le maireachtáil leis — ach le go n-aithneofá, gach uile uair, cén taobh as a dtagann an té atá ag caint leat.
Mar tá focal amháin ann a mhíníonn beagnach gach rud, agus inseoidh mé duit láithreach é ionas nach gcaillfimid radharc air: coinbhleacht leasa.
Is é atá i gcoinbhleacht leasa nuair a bhíonn gnóthachan dá chuid féin ag an té a thugann comhairle duit, gnóthachan atá ceangailte leis an rogha a dhéanann tú. Ní caimiléireacht é ann féin. Is suíomh é. Is é an pointe ná fios a bheith agat cathain atá sé ann, mar athraíonn sé an chuid eile ar fad.
Trí fhigiúr a mheasctar go minic
Nuair a labhraítear faoi airgead, sa lá atá inniu ann, labhraíonn a lán daoine leat. Is fiú ord a chur ar thrí fhigiúr atá furasta a thógáil in ionad a chéile.
Coinním scartha óna chéile iad mar tá a mbealach chun tuillimh difriúil. Agus is é an tslí a dtuilleann duine a chuid airgid an rud a shocraíonn, thar aon rud eile, cad a déarfaidh sé leat.
An finfluencer.
Sin an té a labhraíonn faoi airgeadas ar na meáin shóisialta. Físeáin, reels, postálacha. Go minic bíonn sé maith ag míniú, taitneamhach, ábalta rud casta a dhéanamh simplí. Go dtí seo, ar fheabhas: is luachmhar an rud é eolas a scaipeadh.
Is é an pointe conas a thuilleann sé. Is annamh riamh ón gcomhairle féin. Tuilleann sé ó na hamhairc, ó na hurraíochtaí, ó na naisc chuig ardáin a íocann coimisiún leis as gach duine a chláraíonn a bhuí leis.
Athraíonn sé sin cad is fóirsteanach dó a rá leat. Is fóirsteanach dó tú a choinneáil greamaithe agus tú a threorú chun clárú san áit a dtuilleann sé féin. Ní gá gurb é a chuspóir go mbeifeá níos fearr as le do chuid airgid i gceann deich mbliana — rud mall, ciúin, nach dtarraingíonn ach fíorbheagán amharc.
An díoltóir gléasta mar chomhairleoir.
Seo an figiúr is contúirtí, mar cuireann sé é féin i láthair mar dhuine atá ar do thaobh agus é gan a bheith ar do thaobh.
Téann tú isteach i mbanc, i líonra díoltóirí, in oifig ghalánta. Míníonn duine cineálta cumasach duit go gcabhróidh sé leat toradh a bhaint as do chuid coigiltis. "Comhairleoir" a thugtar air. Braitheann tú go bhfuil aire á tabhairt duit.
Ach braitheann a thuarastal, go hiomlán nó go páirteach, ar cé mhéad agus ar cad a dhíolann sé leat. Níos cruinne: is minic a thuilleann sé coimisiúin leantacha — trail commissions mar a thugtar orthu.
Míním duit é, mar is focal é nach eol do mhórán agus a bhfuil meáchan mór leis. Is éard atá i gcoimisiún leantach ná sliseog de tháillí an táirge a dhíoltar leat, sliseog a fhilleann ar an té a chuir an táirge sin i do lámha. Ceannaíonn tú ciste a choinníonn céatadán de do chuid airgid gach bliain: téann cuid den chéatadán sin, bliain i ndiaidh bliana, chuig an té a mhol duit é.
Tuigeann tú cad a tharlaíonn. Ní thuilleann an duine sin nuair a bhíonn tusa go maith. Tuilleann sé nuair a cheannaíonn tú an táirge sin, agus nuair a choinníonn tú é. Ní dhíríonn a leas féin agus do leas féin sa treo céanna — uaireanta tagann siad le chéile de thaisme, is minic nach dtagann.
An comhairleoir neamhspleách.
Sin an té a thugann comhairle duit agus a fhaigheann íocaíocht uaitse, táille, as an gcomhairle. Sin sin.
Ní ghlacann sé coimisiúin leantacha. Ní thuilleann sé de réir a gceannaíonn tú. Cibé an roghnaíonn tú táirge A nó táirge B, nó ceachtar acu, ní athraíonn a luach saothair.
Sa bhéarlagair tugtar comhairleoireacht fee-only air: níl le híoc ach an táille, gan aon choimisiún folaithe. Is é seo an figiúr is gaire do do leas féin, mar níl aon rud fóirsteanach dó ach comhairle mhaith a thabhairt duit, sa chaoi go bhfillfidh tú an bhliain dár gcionn.
Níl seisean foirfe ach oiread — is costas í táille freisin, agus caithfear í a mheas. Ach ar a laghad tá an choinbhleacht leasa, anseo, laghdaithe go dtí an t-íosmhéid: íocann tú é as smaoineamh, ní as rud a dhíol leat.
An cheist a nochtann an triúr acu
Ar thug tú faoi deara an snáithe a cheanglaíonn le chéile iad?
Chun a thuiscint cé air ar féidir leat muinín a bheith agat, ní gá duit breith a thabhairt ar chomh maith nó chomh taitneamhach is atá an té atá ag caint leat.
Caithfidh tú a thuiscint conas a thuilleann sé.
Sin an cheist a ghearrann trí gach rud: má leanaim do chomhairle, cad a thuilleann tusa as?
- An dtuilleann sé ó na hamhairc agus ó na hurraíochtaí? Siamsaíocht atá ann. Glac leis mar sin.
- An dtuilleann sé ó rud a dhíol leat? Díoltóir atá ann. Duine cumasach, b'fhéidir, ach díoltóir.
- An dtuilleann sé ó tháille a íocann tusa leis, agus sin uile? Tá sé níos gaire do bheith ar do thaobh i ndáiríre.
Ní ciniceas é seo. Sláinteachas intinne atá ann.
Ní hionann ceist a chur "cé dó a bhfuil sé fóirsteanach" agus a cheapadh go bhfuil gach duine mímhacánta. Tá formhór na ndaoine a oibríonn san airgeadas macánta agus cumasach. Ach fiú an duine is macánta ar domhan, má íoctar ar bhealach áirithe é, brúfaidh sé sa deireadh — gan é a thabhairt faoi deara, b'fhéidir — sa treo ina n-íoctar é.
Ní ceist charachtair í. Is ceist dreasachtaí í. Agus buann na dreasachtaí beagnach i gcónaí.
Sampla, le figiúirí cumtha
Déanaimis sampla. Tá na hainmneacha agus na figiúirí cumtha, níl iontu ach cruth a thabhairt don rud.
Tá 30,000 euro curtha i leataobh ag Luca agus níl a fhios aige cad a dhéanfadh sé leo.
Téann sé chuig an mbanc. Molann comhairleoir an-chineálta ciste dó, ciste "dea-éagsúlaithe, á bhainistiú ag daoine gairmiúla". An costas: 2% sa bhliain. Mar sin, is beag an chuma atá air.
Feicimis cad is brí leis an 2% sin.
Ar 30,000 euro, is é sin 600 euro sa bhliain. Gach bliain. Beag beann ar conas a éiríonn leis an gciste: má ardaíonn sé, má thiteann sé, má fhanann sé socair, baintear an 600 euro sin díot mar an gcéanna.
I gceann deich mbliana, gan an fás a chomhaireamh, is é sin timpeall 6,000 euro. Sliseog mhaith den chaipiteal tosaigh, imithe i gcoimisiúin.
Agus filleann cuid den 2% sin — cuir i gcás a leath — mar choimisiún leantach ar an té a dhíol leis é. Faigheann comhairleoir Luca, go bunúsach, ioncam beag gach bliain toisc, go simplí, go gcoinníonn Luca an ciste sin.
Anois: d'fhéadfadh an ciste a bheith réasúnta go leor. Nílim á rá gur caimiléireacht é.
Táim ag rá rud eile. Gur fhág Luca an seomra sin agus é cinnte go bhfuair sé comhairle, agus gurb é a fuair sé i ndáiríre ná díolachán. Agus go raibh cúis an-mhaith ag an duine a bhí os a chomhair an táirge sin go díreach a mholadh dó, agus gan aon chúis aige an abairt ba úsáidí ar fad a rá leis: "A Luca, b'fhéidir gurbh fhearr duit cuid de na 30,000 seo a choinneáil leachtach, agus is féidir linn breathnú ar an gcuid eile go réidh, gan aon deifir é a chur in aon áit inniu".
Ní thuilleann aon duine as an abairt sin. Sin an fáth gur annamh a chloistear í.
Ní fadhb nua í seo, agus ní mise a d'aimsigh í. Tá daoine ann a scríobh leathanaigh thábhachtacha faoin gcaoi a n-oibríonn tionscal an choigiltis bhainistithe, rómhinic, in aghaidh an choigilteora seachas ar a shon. Labhair mé faoi in áit eile, i measc na leabhar atá mar bhunchloch ag Cashfulness: níl ach ceacht amháin agam as, agus is fiú é mar riail mharthanais — bí in amhras faoin té a dhíolann táirge leat agus é gléasta mar chomhairle.
Cá seasann Cashfulness sa scéal seo
Agus seo linn chugainn féin, mar is ceart go gcuirfinn orm féin an cheist chéanna a d'iarr mé ort a chur ar chách.
Cé dó a bhfuil Cashfulness fóirsteanach?
Freagraím é chomh soiléir agus is féidir liom: ní dhíolann Cashfulness táirgí airgeadais.
Ní mholann sé ciste duit. Ní threoraíonn sé chuig ardán ar bith thú. Ní ghlacann sé coimisiúin ar a ndéanann tú le do chuid airgid. Ní ghlacann sé coimisiúin leantacha, mar níl aon táirge ann as a nglacfaí iad.
Ciallaíonn sé sin rud simplí, ach rud a athraíonn nádúr na huirlise: níl aon leas folaithe againn san uimhir a fheiceann tú.
Smaoinigh air i gcodarsnacht le banc Luca. Thuill comhairleoir Luca níos mó dá gceannódh Luca rud áirithe. Is cuma linne cad a shocraíonn tú. Ní bhaineann sé linn i ndáiríre. Cibé an bhfágann tú an t-airgead sa chuntas, an gceannaíonn tú teach, an ndéanann tú infheistíocht, nó nach ndéanann tú faic ar feadh bliana: is é an obair chéanna atá againn, agus is é an tuilleamh céanna atá againn.
Tugann Cashfulness an socrú suímh duit — do staid mhaoine fhíor, inniu: gach a bhfuil agat lúide gach a bhfuil ort, an rud a dtugaimid glanluach air. Cuireann sé os do chomhair é, soiléir agus iomlán.
Ansin stopann sé.
Ní insíonn sé duit an ciste maith é an ciste sin. Ní insíonn sé duit an gceannófá teach. Ní dhéanann sé cinneadh i d'áit, riamh. Tugann sé an chomhordanáid duit as a dtosaíonn tú, agus fanann an cinneadh go hiomlán agatsa.
Deirim é mar is suíomh é, ní feidhm a cheap mé don ócáid: chuir mé dubh ar bhán é i measc na rudaí nach ndéanfaimid go deo. Is uirlis inar féidir muinín a bheith agat uirlis nach bhfuil leasanna dá cuid féin aici i do chuid airgid, agus sin díreach toisc nach bhfuil aon rud aici le díol leat.
An uirlis chun breith a thabhairt tú féin
Tá rud amháin eile ann, agus b'fhéidir gurb é an rud is tábhachtaí.
Is beag an mhaith compás a bheith agat chun coinbhleachtaí leasa a aithint mura bhfuil tú, os comhair an chomhairleora, in ann do chuid uimhreacha féin a léamh.
Mar is ansin a bhuaitear nó a chailltear é. Imríonn an díoltóir is cliste ar do cheo féin: mura bhfuil a fhios agat go beacht cé mhéad atá agat, cé mhéad leachtachta atá uait, cá bhfuil do chuid airgid, níl an dara rogha agat ach muinín a chur sa mhéid a insíonn seisean duit.
Ach má thagann tú isteach agus do chomhordanáid féin i do lámh agat, athraíonn an comhrá go hiomlán.
Tógaimis Luca arís. Samhlaigh, sula dtéann sé isteach sa bhanc, go bhfuil a ghlanluach ar eolas go beacht ag Luca, cé mhéad mí is féidir leis maireachtáil ar an airgead leachtach atá aige, cé mhéad dá mhaoin atá infheistithe cheana agus cé mhéad nach bhfuil.
Níl an Luca sin ar trócaire an chomhairleora. Cuireann sé ceisteanna eile. "An 2% seo i gcomparáid le cad é? Cé mhéad a fhanann leachtach agam ina dhiaidh? Cad a tharlaíonn má bhíonn an t-airgead seo uaim i gceann dhá bhliain?". Ní duine é a thuilleadh a ndíoltar leis. Is duine é a mheasann.
Ní san intleacht atá an difríocht idir an dá Luca. Tá sí sa mhéid go bhfuil sonra fíor faoi chosa an dara duine, agus is ón bhfíor a dhéantar réasúnaíocht.
Sin é, sa deireadh, ceird Cashfulness: ní an chomhairle cheart a thabhairt duit in áit na ndaoine eile — bheinnse, ansin, i mo dhuine eile a insíonn duit cad ba cheart duit a dhéanamh — ach tú a chur i riocht breith a thabhairt tú féin ar an gcomhairle a fhaigheann tú.
Is í an cheist "cé dó a bhfuil sé fóirsteanach?" an chéad leath den obair.
Is é an dara leath a bheith in ann í a fhreagairt le do chuid uimhreacha féin os comhair do shúl, in ionad leis an eagla nach dtuigfeá.
Saoirse bheag chnámhach
Nílim á rá leat gan labhairt le comhairleoir go deo. Is fiú gach euro dá tháille comhairleoir maith a íoctar ar an mbealach ceart.
Agus nílim á rá leat éirí as na finfluencers a fhéachaint. Míníonn cuid acu rudaí úsáideacha, ach fios a bheith agat gur scaipeadh eolais atá ann agus nach comhairle atá saincheaptha duitse.
Táim ag rá rud níos simplí agus níos pearsanta: gur cineál saoirse í an fheasacht.
An tsaoirse chun éisteacht le duine ar bith gan a bheith faoi ualach aige. Chun an mhaith atá ann a thógáil agus an chuid eile a fhágáil. Chun suí ag bord, os comhair duine a shaothraíonn a bheatha ar airgead, agus gan tú féin a bhrath ar an duine is laige sa seomra — mar tá do chuid uimhreacha ar eolas agat, agus ní féidir le haon duine scéal difriúil a insint duit fúthu.
Is uirlis é an t-airgead chun am agus saoirse a cheannach. Is saoirse bheag í seo freisin: gan a bheith ort a fhiafraí a thuilleadh an ortsa nó air féin atá an té a thugann comhairle duit ag smaoineamh.
Cuireann tú an cheist ort féin uair amháin — cé dó a bhfuil sé fóirsteanach? — agus as sin amach éisteann tú níos suaimhní.
The calm side of money. Fiú nuair a bhíonn duine ar an taobh eile den bhord ar mhaith leis rud éigin a dhíol leat.
— Vittorio