Tá smaoineamh faoin neamhspleáchas eacnamaíoch a bhfuil sé ag dul thart le fada, agus atá mícheart, dar liom, i bpointe amháin go beacht.
Smaoineamh na sprice.
An ceann a deir go bhfuil uimhir ann — tairseach, suim — agus nuair a bhaineann tú amach í go bhfuil tú críochnaithe. Éiríonn tú as. Stopann tú. Tá an rás buaite, tagann tú anuas den raon agus as sin amach níl ann ach fána le fara.
Is minic a deirtear díreach mar sin é: "nuair a bheidh mo dhóthain agam, caithfidh mé gach rud in aer."
Íomhá mhealltach atá ann. Agus sin an fáth a maireann an oiread sin daoine an lá inniu mar a bheadh seomra feithimh ann: gach rud curtha ar athló go dtí an lá úd, nuair a bheidh siad in ann éirí as faoi dheireadh.
Ba mhaith liom a insint duit cén fáth, dar liom, nach ann don lá sin. Agus cén fáth gur dea-scéal é sin, ní drochscéal.
Chun é sin a dhéanamh fillim ar an bhfarraige, ar idirdhealú a bhfuil aithne mhaith ag lucht loingseoireachta air agus nach ndéanann beagnach aon duine ar talamh: ní hionann an ancaireacht agus an calafort.
Dhá áit a bhfuil an chuma orthu gur ionann iad, agus nach ionann
Is cuas foscúil í an ancaireacht ina bhfuil an fharraige ciúin. Stoptar ann ar ancaire chun an oíche a chaitheamh, chun fanacht go n-athróidh an aimsir, chun cúrsa an lae dár gcionn a chinneadh le ceann glan.
Ach is bád ar aistear i gcónaí é bád ar ancaireacht. Tá sé ina stad de rogha, ní de dheireadh. Le breacadh an lae tógann sé an t-ancaire agus imíonn sé.
Rud eile ar fad is ea an calafort. Sin an áit a gceanglaítear an bád den ché, go ceann i bhfad. Áit a bhfanann sé uaireanta go deo: níl an t-úinéir ann a thuilleadh, tá na seolta ísligh le blianta, tá deannach ag bailiú ar an gcabhail.
Dhá chineál den chiúnas céanna, dar leat. Ní hea ar chor ar bith.
San ancaireacht ligeann an bád a scíth chun leanúint ar aghaidh.
Sa chalafort, rómhinic, éiríonn an bád as.
Is calafort é an neamhspleáchas eacnamaíoch i gceann go leor daoine: sroichim é, ceanglaím mé féin, tá deireadh leis. Táimse cinnte gur ancaireacht atá ann: áit shábháilte as a leanaim ag seoltóireacht, leis an tsaoirse a roghnú cá.
Cad a gheallann "ansin stopfaidh mé" i ndáiríre
Déanaimis geallúint na sprice a ghlacadh dáiríre, agus féachaint isteach inti.
"Nuair a bheidh mo dhóthain agam, éiríonn mé as."
As céard, go díreach?
Má chiallaíonn sé éirí as post nach bhfuil tú in ann cur suas leis, ansin ní hé an obair i gcoitinne an fhadhb: is é an post áirithe sin é. Agus ní hé an réiteach fíor fanacht fiche bliain chun tú féin a shaoradh uaidh in aon iarracht amháin. Is é dóthain lámh in uachtar a bheith agat le go bhféadfá é a athrú anois, nó le go bhféadfá níl a rá leis an gcuid a fholmhaíonn thú.
Má chiallaíonn sé éirí as rud ar bith a dhéanamh — gan aon rud le tógáil a thuilleadh, gan tionscadal, gan saothar roghnaithe — ansin aire duit. Mar níl saoirse á ceannach agat ansin. Tá carrchlós á cheannach agat.
Agus i gcarrchlós, is annamh a bhláthaíonn daoine.
Tá aithne agam ar dhaoine a bhain a n-uimhir amach. Daoine a dhíol, a bhailigh isteach, a "rinne é". Agus chonaic mé dhá fhreagairt contrártha.
Tá daoine ann a mhúch, tar éis cúpla mí d'fhaoiseamh fíor. Faic le déanamh a thuilleadh, faic a ghlaonn ort. Tháinig sé chun solais go raibh an t-am saor, ar fad in éineacht agus go deo, níos troime ná an obair a bhí á seachaint acu.
Agus tá daoine ann a d'úsáid an neamhspleáchas céanna sin chun an cúrsa a athrú: tionscadal nua, roghnaithe an uair seo, gan ualach an ghátair. Níor éirigh siad as. Thosaigh siad arís i gcoinníollacha níos fearr.
Ní hí an tsuim an difríocht eatarthu. Is é an rud a shíl siad a bhí á cheannach acu.
Shíl an chéad duine go raibh calafort á cheannach aige. Bhí a fhios ag an dara duine go raibh ancaireacht á baint amach aige.
Ní hé an neamhspleáchas éirí as. Is é an rogha a bheith agat
Seo an croí, agus déarfaidh mé é ar an mbealach is simplí atá agam.
Ní saoirse ó rud éigin é an neamhspleáchas eacnamaíoch.
Is saoirse chun rud éigin é.
Ní "gan a bheith ort obair a thuilleadh" atá ann. Is é "gan a bheith ort an rud a dhéanann tú faoi bhrú an ghátair a dhéanamh a thuilleadh" atá ann. Dhá abairt éagsúla iad, agus is é an t-achar eatarthu gach rud.
An té atá sa tóir ar "gan a bheith ag obair a thuilleadh", is é an múchadh atá sa tóir aige, i ndáiríre. Saol ina bhfuil an rud is fearr a d'fhéadfadh tarlú ná nach dtarlódh faic.
An té atá ag lorg "an rogha a bheith agam", is é a mhalairt atá á lorg aige: saol ina bhféadfaidh sé cinneadh a dhéanamh faoi dheireadh faoi cad a dhéanfaidh sé, mar níl eagla na míosa seo chugainn á chinneadh dó a thuilleadh.
Agus is féidir leis an rogha na rudaí is éagsúla a chiallú.
An rogha leanúint leis an gceird chéanna, ach leis na cliaint agus na tionscadail a gcreideann tú iontu amháin.
An rogha moilliú, ní stopadh: níos lú uaireanta a oibriú, an Aoine a thógáil duit féin, níl a rá gan scaoll.
An rogha athrú ó bhonn: tosú as an nua le smaoineamh nach raibh tú in ann a cheadú duit féin go dtí inné.
An rogha, ar ndóigh, stopadh chomh maith — más é sin atá uait i ndáiríre, agus ní an rud a shíleann tú gur cheart duit a bheith uait mar gur insíodh duit gurb é an duais dheiridh é.
Is neamhspleáchas iad seo go léir. Ní hé "éirí as agus sin sin" aon cheann acu.
Ní chuireann an ancaireacht iallach ort imeacht arís. Ligeann sí duit é a dhéanamh. Rud an-difriúil ó bheith ceangailte den ché.
An tsaighead sa lógó
Tá mionsonra i suaitheantas Cashfulness a bhfuil cion agam air, agus a deir an rud seo níos fearr ná mórán focal.
Tá saighead bheag inár lógó. Díríonn sí chun tosaigh, beagán suas.
Níor chuireamar ann mar mhaisiú í. Is í an tsaighead sin ár smaoineamh faoin gciúnas.
Mar ní hé ciúnas an té atá stoptha an ciúnas a bhfuil suim agam ann. Is ciúnas ar bogadh é, ní ciúnas ina shuí.
Ní hé suaimhneas an loingseora suaimhneas an té a tharraing an bád ar tír agus a chroch na seolta ar an tairne. Is é suaimhneas an té atá ag seoltóireacht leis an bhfarraige cheart faoin gcíle, a bhfuil a fhios aige cá bhfuil sé, agus atá suaimhneach dá bharr agus é ag dul ar aghaidh.
Suaimhneach agus ar bogadh, in éineacht. Ní ceann in ionad an chinn eile.
Sin go díreach an tsaighead atá ag dul suas: treo, fás — fás tuisceana sula mbíonn fás maoine ann — agus é á mhaireachtáil gan luain.
Sa smaoineamh seo, ní hé an neamhspleáchas an pointe ina stopann an tsaighead.
Is é an pointe as a bhféadfaidh an tsaighead díriú faoi dheireadh ar an áit is mian leatsa.
Sampla, ionas nach bhfanfaidh sé ina theoiric
Déanaimis cás nithiúil, le beirt atá cumtha ach inchreidte.
Tá Elena 47 bliain d'aois agus, tar éis fiche bliain d'obair thomhaiste eagraithe, tá an rud a thabharfainn lámh mhaith in uachtar bainte amach aici: saol a chosnaíonn i bhfad níos lú ná an méid atá curtha i leataobh aici agus ná an méid a thagann isteach.
Le blianta bhí an abairt chlasaiceach ina ceann: "ag caoga caithfidh mé gach rud in aer."
Ansin shroich sí an pointe. Agus fuair sí amach rud nach raibh coinne aici leis.
Ní raibh fonn ar bith uirthi gach rud a chaitheamh in aer. Bhí fonn uirthi cuid de a chaitheamh in aer: na cruinnithe gan mhaith, na cliaint nach raibh meas aici orthu, an rás gan stad. An cheird féin, thaitin sí léi i gcónaí.
Mar sin níor éirigh sí as. Ghearr sí siar. Laghdaigh sí a cuid gealltanas faoina leath, choinnigh sí na tionscadail a lasann í amháin, agus thóg sí an t-am nach raibh aici roimhe sin.
Níl Elena sa chalafort. Tá sí ar ancaireacht. Oibríonn sí i gcónaí, ach anois oibríonn sí agus rogha aici.
Shroich Davide, comhaois léi, lámh in uachtar den chineál céanna leis an smaoineamh céanna ina cheann. Ach ghlac seisean an abairt go litriúil. D'éirigh sé as i ndáiríre, as gach rud, d'aon iarracht.
Ar feadh cúpla mí ba é neamh é. Ansin thosaigh na laethanta ag cur i gcuimhne dá chéile. Faic a ghlaonn ort, faic le tógáil. Ní saoirse a bhí á ceannach dó ag an lámh in uachtar a bhí tuillte aige: folús mór le líonadh a bhí á cheannach di.
An uimhir chéanna, a bheag nó a mhór. Saolta contrártha.
Ní hé an méid a bhí curtha i leataobh acu an difríocht, arís.
Is é gur chaith Elena leis an neamhspleáchas mar ancaireacht — áit as ar féidir imeacht níos fearr — agus Davide mar chalafort, mar cheann scríbe.
Cá dtagann an uirlis isteach
Ag an bpointe seo is í an cheist phraiticiúil: agus an t-airgead, i lár an méid seo ar fad, cá bhfuil sé?
Tá sé san áit ar cheart dó a bheith. Faoi, mar uirlis. Ní os a chionn, mar chuspóir.
Chun d'ancaireacht féin a roghnú — ní ceann duine eile, ní ceann as leabhar — caithfidh a fhios a bheith agat ar dtús cá bhfuil tú. I ndáiríre, go beacht, ní de réir mothúcháin.
Rugadh Cashfulness chun an suíomh sin a thabhairt duit. Socrú suímh a thugaim air: gach a bhfuil agat lúide gach a bhfuil ort, do chomhordanáid bheacht ag an nóiméad seo. (Labhair mé faoi anseo, más maith leat na bunsraitheanna.)
Is é a fhios a bheith agat cá bhfuil tú a insíonn duit an bhfuil an ancaireacht faoi fhad láimhe, cé mhéad lámh in uachtar atá agat, cé na cúrsaí atá indéanta duit.
Agus taobh leis an gcomhordanáid tá léamh eile, an ceann a insíonn an bhfuil bád á thógáil agat a iompraíonn thú nó ceann a luíonn ort: an t-idirdhealú idir Sócmhainn+ agus Sócmhainn−. Is iad na chéad cinn an rud atá agat agus a oibríonn duit fad is atá sé agat. Is iad na cinn eile an rud atá agat agus a iarrann airgead ort fad is atá tú á choinneáil. (Labhraímid faoi go mion anseo.)
Ní tuairisc scoile é. Is treo siúil é — an treo céanna leis an tsaighead.
Is é an rud nach ndéanann Cashfulness ná a insint duit cá mba cheart d'ancaireacht a bheith.
Ní insíonn sé duit ar cheart duit éirí as nó leanúint ar aghaidh ag caoga bliain. Ní insíonn sé duit an smaoineamh maith é an tionscadal nua sin, ar cheart duit post a athrú, ar cheart duit stopadh ar fad.
Is leatsa na roghanna sin, agus caithfidh siad fanacht leatsa. Tugann an uirlis an chomhordanáid duit le himeacht uaithi. Is tusa a tharraingíonn an cúrsa.
Suaimhneach, agus ar bogadh
Fillim ar an áit ar thosaigh mé, mar is é an rud is mó a bhfuil cion agam air.
Le fada an lá insíodh scéal an neamhspleáchais eacnamaíoch mar sprioc: sroicheann tú é, stopann tú, tá tú críochnaithe. Calafort le tú féin a cheangal ann go deo.
Creidim gur míthuiscint é sin, agus go gcosnaíonn sé go daor. Mar an té a mhaireann ag fanacht leis an gcalafort sin, maireann sé an lá inniu mar sheomra feithimh, agus an té a shroicheann é faoi dheireadh, faigheann sé amach rómhinic gur carrchlós a cheannaigh sé.
Ní hé an fíorneamhspleáchas éirí as. Is é an rogha a bheith agat — leanúint ar aghaidh, moilliú, athrú, agus sea, stopadh chomh maith, ach toisc gur tusa a shocraíonn é agus nach raibh sé scríofa sa script.
Ní hé an pointe ina n-ísligheann tú na seolta é.
Is í an ancaireacht shábháilte as a n-ardaíonn tú arís iad, cathain agus cá háit is mian leat.
Is uirlis é an t-airgead chun am agus saoirse a cheannach — ní aisling le tóir a chur uirthi, ná namhaid le troid ina choinne. Agus ní hí an tsaoirse a cheannaíonn sé an tsaoirse gan bogadh a thuilleadh.
Is í an tsaoirse bogadh, faoi dheireadh, sa treo a roghnaigh tú féin.
Ciúin. Agus ar bogadh.
Díreach cosúil leis an tsaighead.
— Vittorio