CashfulnessCashfulness
Cashfulness downloaden
Les 2

Debet en credit bij dubbel boekhouden, met vier alledaagse voorbeelden

09 november 202625 min

In het kort

Bij dubbel boekhouden zijn debet en credit de twee kolommen van elke rekening: debet links, credit rechts. Ze betekenen niet geld eraf en geld erbij. De kant hangt af van de familie van de rekening: activa en kosten groeien aan de debetkant; passiva, nettovermogen en opbrengsten groeien aan de creditkant. Daarom komt een ontvangen salaris aan de debetkant van de betaalrekening en aan de creditkant van de opbrengstrekening.

Deze pagina hoort bij les 2 van de gratis videocursus "Dubbel boekhouden stap voor stap". De bedragen zijn voorbeelden uit het verhaal van het gezin van Anna, dat we de hele cursus volgen: dezelfde als in de video.

Bekijk de les

Verderop vind je de vier boekingen in tabellen, met hun totalen, de regel van de vijf families en, helemaal onderaan, de volledige tekst.

Het salaris komt binnen, en de regel gaat naar debet

Op 5 maart komt het salaris van Anna binnen: 2.000 euro op de betaalrekening. Op het afschrift van de bank staat het bij de bijschrijvingen.

En toch komt in de administratie van Anna de regel van de betaalrekening aan de debetkant. Als je denkt dat debet betekent dat er geld afgaat, lijkt dat een fout. Dat is het niet.

Debet en credit zijn de namen van twee kolommen: debet links, credit rechts. In welke kolom een regel komt, hangt af van het soort rekening, niet van de richting van het geld. Ze betekenen niet geld eraf en geld erbij. Ook niet schuld en lening. En ook niet slecht en goed.

Ik laat het je zien met vier gebeurtenissen uit het huishouden van Anna, op volgorde: het salaris, de boodschappen, een etentje met de creditcard, en de dag waarop het bedrag van de creditcard wordt geïncasseerd.

Een rekening, een T

Bij dubbel boekhouden teken je een rekening als een T, en daarom heet die een T-rekening: bovenaan de naam, debet links, credit rechts.

Elke gebeurtenis leg je vast met een boeking: minstens twee regels, op minstens twee rekeningen. Het kunnen er ook drie zijn, of vier. Eén ding staat altijd vast: het totaal debet is gelijk aan het totaal credit.

Eerste geval: het salaris van Anna

Voor de eerste stappen gebruik ik een eenvoudig kompas: waar gaat het geld naartoe, en waar komt het vandaan.

De 2.000 euro gaat naar de betaalrekening: debet, 2.000. Het geld komt van het werk van Anna, dus van de rekening Salaris Anna: credit, 2.000.

5 maart · salaris van Anna op de betaalrekening

RekeningDebetCredit
Betaalrekening (activa, groeit)€ 2.000,00
Salaris Anna (opbrengst, groeit)€ 2.000,00
Totaal€ 2.000,00€ 2.000,00

Dat is de regel van het begin. Salaris Anna is een opbrengst: wat er van buiten binnenkomt en je rijker maakt. En hier betekent debet niet dat er geld afgaat. Het betekent alleen: de linkerkolom.

Waarom staat dat salaris dan op je afschrift bij de bijschrijvingen, en zetten sommige banken er een C van credit bij? Dat is geen tegenspraak: de bank kijkt vanaf haar kant naar je rekening. Voor haar is jouw geld een schuld die ze aan jou heeft, en haar schulden groeien aan de creditkant. In jouw administratie is de betaalrekening juist een bezitting, en daarom komt de regel aan de debetkant. Verderop, in de sectie over je bankafschrift, gaan we daar rustig op in.

Tweede geval: de grote boodschappen van 6 maart

De volgende dag doet Anna grote boodschappen in de supermarkt: 85 euro met de pinpas. Het geld gaat naar de rekening Supermarkt, en dat zijn kosten, wat je opmaakt en niet terugkrijgt: debet, 85. Het komt van de betaalrekening, die daalt: credit, 85.

6 maart · grote boodschappen met de pinpas

RekeningDebetCredit
Supermarkt (kosten, groeien)€ 85,00
Betaalrekening (activa, daalt)€ 85,00
Totaal€ 85,00€ 85,00

Kijk nu naar de betaalrekening. Op 5 maart stond zijn regel aan de debetkant, op 6 maart aan de creditkant. Dezelfde rekening, de andere kolom, omdat hij de ene dag stijgt en de volgende dag daalt. Geen van de twee kolommen is de goede.

Waar het kompas gaat haperen

Tot hier werkt het kompas. Maar op 14 maart gaan Anna en Luca uit eten en betalen ze 60 euro met de creditcard. Dat bedrag gaat pas de maand erna van de betaalrekening af: die avond gaat er dus niets van de betaalrekening af.

Dat het geld naar het restaurant gaat, is duidelijk. Maar waar komt het vandaan, als er op de betaalrekening niets is veranderd? En op 15 april, als het bedrag van de creditcard wordt geïncasseerd, zijn dat dan nog een keer kosten? Het kompas weet het niet.

En soms beweegt er helemaal geen geld. Als de ETF van Anna in les 8 in waarde verandert, komt er geen cent bij en gaat er geen cent af, en toch moet je iets boeken.

"Waar gaat het naartoe, waar komt het vandaan" is een hulpmiddel voor de eerste voorbeelden, geen definitie van debet en credit. We hebben de echte regel nodig.

De echte regel: vijf families van rekeningen

Elke rekening hoort bij een van de vijf families:

  • Activa: wat je bezit, zoals de betaalrekening of het huis.
  • Passiva: wat je schuldig bent, zoals de hypotheek of de creditcard.
  • Nettovermogen: wat er van jou overblijft als je de schulden eraf haalt.
  • Opbrengsten: wat je van buiten rijker maakt, zoals de salarissen.
  • Kosten: wat je verbruikt, zoals de boodschappen of een etentje.

Nu de regel.

Activa en kosten groeien aan de debetkant. Passiva, nettovermogen en opbrengsten groeien aan de creditkant. Elke familie daalt aan de andere kant.

FamilieGroeit aanDaalt aanNormaal saldoIn het verhaal van Anna
ActivaDebetCreditDebet (debetsaldo)Betaalrekening, Eigen woning, ETF
KostenDebetCreditDebet (debetsaldo)Supermarkt, Restaurants
PassivaCreditDebetCredit (creditsaldo)Hypotheek, Creditcard
NettovermogenCreditDebetCredit (creditsaldo)Beginsaldi (les 3 en 6)
OpbrengstenCreditDebetCredit (creditsaldo)Salaris Anna, Salaris Luca

De kolom "Normaal saldo" zegt aan welke kant het saldo van een rekening meestal staat. Bij de betaalrekening van Anna is het totaal debet bijvoorbeeld groter dan het totaal credit: het saldo staat aan de debetkant, en de handboeken noemen dat een debetsaldo. In je eigen administratie betekent dat niet dat Anna rood staat: het is alleen de naam van een saldo dat aan de debetkant staat.

In de Nederlandse handboeken heten activa, passiva en eigen vermogen samen de balansrekeningen: ze komen op de balans. Kosten en opbrengsten zijn de resultatenrekeningen: samen geven ze de winst of het verlies, op de winst-en-verliesrekening. Voor bedrijven noemt de wet die twee overzichten, samen met de toelichting, de jaarrekening: "de balans en de winst- en verliesrekening met de toelichting" (Burgerlijk Wetboek, boek 2, artikel 361). Dat zijn regels voor bedrijven, en voor de administratie thuis gelden ze niet. Voor een gezin heet het eigen vermogen het nettovermogen: les 3 legt uit waarom.

Deze regel heb ik niet bedacht, en Cashfulness ook niet, de app die ik heb gemaakt voor de geldzaken thuis. Het is het principe van het dubbel boekhouden, en het geldt voor elke boeking, met twee regels of met meer.

Waarom juist zo

Achter deze verdeling zit een reden. Aan de ene kant zet je wat Anna bezit en wat ze heeft verbruikt: de activa en de kosten. Aan de andere kant waar dat allemaal vandaan komt: de schulden, het vermogen dat ze al had, de opbrengsten.

De twee kanten zijn altijd evenveel waard, tot op de euro. Daarom staan ze in tegenovergestelde kolommen. Dat geldt voor elke boeking, en dus voor alle boekingen samen.

Het kompas was eigenlijk een eenvoudige versie van dit idee: waar de waarde naartoe is gegaan, en waar ze vandaan kwam. Alleen is waarde niet altijd geld, en een schuld is een "waar het vandaan komt" dat nooit langs de betaalrekening gaat.

Het teken: een keuze van Cashfulness

In Cashfulness schrijf je dezelfde regel ook met een teken. Een regel aan de debetkant krijgt een plusteken, een regel aan de creditkant krijgt een minteken. Dat is een afspraak van Cashfulness, geen wet: veel handboeken gebruiken alleen de twee kolommen.

Het voordeel is praktisch: een boeking die klopt, komt altijd uit op nul.

5 maart · dezelfde boeking, met het teken van Cashfulness

RekeningKolomMet teken
BetaalrekeningDebet+ € 2.000,00
Salaris AnnaCredit− € 2.000,00
Som€ 0,00

Maar het teken zegt alleen in welke kolom de regel staat. Salaris Anna krijgt een min 2.000, en toch is die rekening gestegen. Of een rekening stijgt of daalt, zie je aan de familie waar hij bij hoort.

De eerste twee gevallen, met de regel

  • Betaalrekening, activa die groeien: debet.
  • Salaris Anna, een opbrengst die groeit: credit.
  • Supermarkt, kosten die groeien: debet.
  • Betaalrekening, activa die dalen: credit.

Het kompas gaf het goede antwoord, omdat hier een geldrekening bewoog tegenover kosten of een opbrengst. Maar het kompas denkt in geld. Komt er een schuld bij kijken, dan beweegt het geld niet, of het beweegt de verkeerde kant op.

Derde geval: uit eten met de creditcard. Probeer het zelf

Nu ben jij aan de beurt. Het etentje van 14 maart, 60 euro met de creditcard. De eerste regel geef ik je: Restaurants zijn kosten, en die groeien, dus debet, 60.

Jij zoekt de tweede. Welke rekening groeit nog, naast Restaurants? En in welke kolom komt die? Probeer het voordat je verder leest.

Het is de creditcard. Dat is een schuld, een passivarekening: vanaf die avond is Anna 60 euro schuldig aan de creditcardmaatschappij. Passiva groeien aan de creditkant: credit, 60. De betaalrekening beweegt niet.

14 maart · uit eten met de creditcard

RekeningDebetCredit
Restaurants (kosten, groeien)€ 60,00
Creditcard (passiva, groeit)€ 60,00
Totaal€ 60,00€ 60,00

In één boeking zitten twee dingen: kosten, omdat het eten al op is, en een schuld, omdat het nog niet betaald is.

Vierde geval: op 15 april betaal je de creditcard, niet het etentje

Op 15 april wordt het bedrag van de creditcard geïncasseerd: 60 euro gaat van de betaalrekening af. De betaalrekening is een bezitting die daalt: credit, 60. De andere regel gaat naar de creditcard. De schuld wordt kleiner, en passiva dalen aan de debetkant: debet, 60.

15 april · incasso van de creditcard van de betaalrekening

RekeningDebetCredit
Creditcard (passiva, daalt)€ 60,00
Betaalrekening (activa, daalt)€ 60,00
Totaal€ 60,00€ 60,00

De creditcard kreeg op 14 maart 60 euro aan de creditkant en op 15 april 60 euro aan de debetkant. De schuld van het etentje is weer nul.

En de kosten? Die zijn er niet. De kosten zijn in maart ontstaan, op de avond van het etentje. Op 15 april verbruikt Anna niets nieuws: ze lost een schuld af.

Een boeking die klopt en toch fout is

Stel dat Anna het incasso van 15 april boekt als kosten op Restaurants.

Expres fout: boek het niet zo

RekeningDebetCredit
Restaurants (kosten)€ 60,00
Betaalrekening (activa)€ 60,00
Totaal€ 60,00€ 60,00

De twee totalen zijn gelijk: de boeking klopt. En toch is ze fout. De rekening Restaurants komt op 120 euro voor een etentje van 60, en de creditcard zegt nog steeds dat Anna 60 euro schuldig is, die ze al betaald heeft.

De controle of de boeking klopt, kijkt naar de vorm, niet naar de vraag of je de goede rekeningen hebt gekozen. Dat controleer je met de regel van de families.

Nog een kanttekening. Over deze 60 euro betaalt Anna geen rente. Als de creditcardmaatschappij rente zou rekenen, dan zou die rente wel kosten zijn. Bij de hypotheektermijn, in les 4, halen we de rente en de aflossing uit elkaar.

De vier boekingen, een voor een

Hier staan de vier gebeurtenissen in het journaal, de lijst van de boekingen op datum. Elke regel heeft zijn uitleg: bij welke familie de rekening hoort, en of hij groeit of daalt.

DatumRekeningFamilie · effectDebetCredit
5 maartBetaalrekeningactiva · groeit€ 2.000,00
Salaris Annaopbrengst · groeit€ 2.000,00
6 maartSupermarktkosten · groeien€ 85,00
Betaalrekeningactiva · daalt€ 85,00
14 maartRestaurantskosten · groeien€ 60,00
Creditcardpassiva · groeit€ 60,00
15 aprilCreditcardpassiva · daalt€ 60,00
Betaalrekeningactiva · daalt€ 60,00
Totaal€ 2.205,00€ 2.205,00

Het totaal debet is 2.205 euro, en het totaal credit ook. Met het teken van Cashfulness: plus 2.205, min 2.205, nul.

Niemand heeft het totaal aan het eind rechtgezet: elke boeking klopte al op zichzelf.

De Nederlandse handboeken hebben een werkwoord voor elke kolom: iets aan de debetkant van een rekening zetten heet debiteren, aan de creditkant crediteren. De boodschappen van 6 maart debiteren de rekening Supermarkt en crediteren de betaalrekening. In een bedrijf komen deze boekingen in het journaal (of memoriaal), als journaalpost, vaak in de vorm met "aan": "Supermarkt € 85,00 aan Betaalrekening € 85,00". Eerst de rekening die gedebiteerd wordt, dan "aan", dan de rekening die gecrediteerd wordt. Daarna gaat elke regel naar zijn rekening in het grootboek. Pas op met het afschrift van de bank, waar dezelfde woorden vanaf de andere kant worden gebruikt: dat lees je in de volgende sectie.

Debet en credit op je bankafschrift

Op je afschrift zet de bank het geld dat binnenkomt bij "Bij" en het geld dat afgaat bij "Af"; in sommige overzichten en downloads staat er een C (credit) of een D (debet) bij. Dat zijn dezelfde woorden als in je eigen administratie, maar dan vanaf de andere kant bekeken: voor de bank is het geld op je rekening een schuld die ze aan jou heeft.

Als je salaris binnenkomt, groeit die schuld, en de bank zet het aan haar creditkant. In je eigen administratie is de betaalrekening een bezitting: hetzelfde bedrag komt aan de debetkant.

Om dezelfde reden spreekt de bank van een debetstand als je rood staat: dan ben jij haar geld schuldig. In je eigen administratie wordt een betaalrekening die rood staat een schuld, met een saldo aan de creditkant.

In het Register van Cashfulness

In de video worden dezelfde boekingen geopend in Cashfulness, in de ruimte die we voor het verhaal van Anna gebruiken. Open je in het "Register" een boeking, dan zie je drie kolommen: Rekening, Debet, Credit. Daaronder staat de regel Totaal, met het totaal debet en het totaal credit. Bij het incasso van de creditcard van 15 april: de creditcard in de kolom Debet, de betaalrekening in de kolom Credit, en daaronder 60 en 60.

Naast de bedragen staat een pijl: omhoog in de kolom Debet, omlaag in de kolom Credit. De pijl wijst de kolom aan, niet of de rekening stijgt of daalt. Bij het incasso van 15 april staat de creditcard in de kolom Debet, met de pijl omhoog, en de schuld wordt kleiner.

In het Register staan de bedragen zonder teken, elk in zijn kolom. Plus en min gebruikt de app alleen intern, als manier om de regels op te slaan.

Wat algemeen principe is en wat een keuze van Cashfulness

Algemene principes van het dubbel boekhouden

  • Elke gebeurtenis raakt minstens twee rekeningen, en in elke boeking is het totaal debet gelijk aan het totaal credit. Een boeking kan drie regels of meer hebben.
  • Activa en kosten groeien aan de debetkant; passiva, nettovermogen en opbrengsten groeien aan de creditkant. Elke familie daalt aan de andere kant.
  • "Waar gaat de waarde naartoe, waar komt ze vandaan" is een geheugensteun om te leren, geen definitie. Het werkt goed als een geldrekening beweegt tegenover kosten of een opbrengst; met schulden wordt het verwarrend, en het helpt niet als er helemaal geen geld beweegt (een herwaardering, een beginsaldo).
  • Een boeking die klopt, is nog niet per se goed: het incasso van de creditcard geboekt als kosten klopt ook, maar telt het etentje twee keer. De controle of de boeking klopt, kijkt naar de vorm; de indeling controleer je met de regel van de families, en vergeten boekingen vind je door de bank af te stemmen, in les 7.
  • Een schuld aflossen zijn geen nieuwe kosten. Rente en kosten van de creditcard, als die er zijn, zijn kosten van die periode.

Keuzes van Cashfulness

  • Het teken: een regel aan de debetkant heeft een plusteken en een regel aan de creditkant een minteken, zodat elke boeking die klopt uitkomt op nul. Het teken zegt welke kolom, niet of de rekening groeit: een opbrengst die groeit, heeft een minteken.
  • De pijlen in het Register: omhoog naast de bedragen in de kolom Debet, omlaag naast die in de kolom Credit. Ook die pijl wijst de kant aan, niet de richting van het saldo.
  • In het rekeningschema van de app zijn de activa verdeeld in twee groepen, "Activa+" en "Activa-". Dat is een bril van Cashfulness, en die bekijken we in les 5. Voor debet en credit verandert er niets: het zijn allemaal activa, en ze groeien aan de debetkant.

Keuzes van wie de administratie doet

  • Hoeveel rekeningen je opent en hoe je ze noemt: hier een salarisrekening per persoon, Salaris Anna en Salaris Luca, en Restaurants los van Supermarkt. Het dubbel boekhouden schrijft dat niet voor.

De bedragen zijn voorbeelden en dienen om het mechanisme te laten zien. De salarissen zijn netto, en in deze vier gebeurtenissen zijn er geen kosten van de bank en geen rente.

Veelgestelde vragen

Komt het salaris aan de debetkant of aan de creditkant?

Aan allebei, op verschillende rekeningen. De betaalrekening, een bezitting die groeit, krijgt een regel aan de debetkant. De opbrengstrekening, bijvoorbeeld Salaris, krijgt een regel aan de creditkant, omdat opbrengsten aan de creditkant groeien.

Waarom staat mijn salaris bij de bijschrijvingen, soms met een C, terwijl in mijn administratie de betaalrekening aan de debetkant komt?

Omdat de bank je rekening vanaf haar kant bijhoudt. Voor haar is het geld op je rekening een schuld aan jou: als je salaris binnenkomt, groeit die schuld, en de bank zet het aan haar creditkant. In je eigen administratie is de betaalrekening juist een bezitting: wat binnenkomt, gaat naar de debetkant, en aan de creditkant staat de regel van de rekening Salaris. Het klopt allebei: ze kijken van twee kanten naar dezelfde rekening.

Waarom heet het bij de bank een debetstand als ik rood sta?

Om dezelfde reden. Als je rood staat, ben jij de bank geld schuldig: voor haar is wat jij schuldig bent een vordering, een bezitting, en een bezitting heeft een saldo aan de debetkant. In je eigen administratie is debet niets om je zorgen over te maken: je betaalrekening heeft, als er geld op staat, gewoon een saldo aan de debetkant.

Is het incasso van de creditcard een kostenpost?

Nee, als de aankoop al is geboekt op de dag dat je hem deed. Het incasso verlaagt de betaalrekening (credit) en verlaagt de schuld aan de creditcard (debet): geen nieuwe kosten. Als je het als kosten boekt, tel je dezelfde aankoop twee keer. Rente en kosten van de creditcard, als die er zijn, zijn wel kosten.

Betekent debet geld eraf en credit geld erbij?

Nee. Bij de betaalrekening en de andere activa is het zelfs andersom: geld dat binnenkomt, is een stijging en gaat naar de debetkant. Een schuld die groeit, komt aan de creditkant, ook als er geen cent binnenkomt, zoals bij het etentje met de creditcard. De kant hangt af van de familie van de rekening. En credit betekent ook geen lening (dat is krediet): het is alleen de naam van de rechterkolom.

De oefening uit de video: tanken voor 50 euro

Onder de video staat een vraag: je tankt voor 50 euro en betaalt met de creditcard. Welke twee rekeningen bewegen, en in welke kolom komt elke rekening?

RekeningDebetCredit
Vervoer (kosten, groeien)€ 50,00
Creditcard (passiva, de schuld groeit)€ 50,00
Totaal€ 50,00€ 50,00

De betaalrekening beweegt pas als het bedrag van de creditcard wordt geïncasseerd. In de ruimte van Anna gaat het tanken naar de rekening Vervoer; bij jou kies je zelf de naam van de kostenrekening.

Transcriptie van de les

De tekst van les 2, zoals hij in de video wordt uitgesproken. De getallen zijn dezelfde als in de video.

Op 5 maart komt het salaris van Anna binnen: 2.000 euro op de betaalrekening. Op het afschrift van de bank staat het bij de bijschrijvingen. En toch komt in de administratie van Anna de regel van de betaalrekening aan de debetkant. Als je denkt dat debet betekent dat er geld afgaat, lijkt dat een fout. Dat is het niet.

Debet en credit zijn de namen van twee kolommen: debet links, credit rechts. In welke kolom een regel komt, hangt af van het soort rekening, niet van de richting van het geld. Ze betekenen niet geld eraf en geld erbij. Ook niet schuld en lening. En ook niet slecht en goed. Ik laat het je zien met vier gebeurtenissen uit het huishouden van Anna, op volgorde. Het salaris, de boodschappen, een etentje met de creditcard, en de dag waarop het bedrag van de creditcard wordt geïncasseerd.

In het dubbel boekhouden teken je een rekening als een T. Daarom heet die een T-rekening. Bovenaan de naam, debet links, credit rechts. Elke gebeurtenis leg je vast met een boeking: minstens twee regels, op minstens twee rekeningen. Het kunnen er ook drie zijn, of vier. Eén ding staat altijd vast: het totaal debet is gelijk aan het totaal credit.

Terug naar 5 maart. Voor de eerste stappen gebruik ik een eenvoudig kompas: waar gaat het geld naartoe, en waar komt het vandaan. De 2.000 euro gaat naar de betaalrekening: debet, 2.000. Dat is de regel van daarnet. Waar komt het vandaan? Van het werk van Anna, dus van de rekening Salaris Anna: credit, 2.000. Salaris Anna is een opbrengst: wat er van buiten binnenkomt en je rijker maakt. En hier betekent debet niet dat er geld afgaat. Het betekent alleen: de linkerkolom.

Waarom staat dat salaris dan op je afschrift bij de bijschrijvingen, en zetten sommige banken er een C van credit bij? Dat is geen tegenspraak: de bank kijkt vanaf haar kant naar je rekening. Voor haar is jouw geld een schuld die ze aan jou heeft, en haar schulden groeien aan de creditkant. In jouw administratie is de betaalrekening juist een bezitting, en daarom komt de regel aan de debetkant. Daarom spreekt de bank ook van een debetstand als je rood staat: dan ben jij haar geld schuldig.

De volgende dag doet Anna grote boodschappen in de supermarkt: 85 euro met de pinpas. Het geld gaat naar de rekening Supermarkt, en dat zijn kosten: wat je opmaakt en niet terugkrijgt. Debet, 85. Het komt van de betaalrekening, die daalt: credit, 85. Kijk nu naar de betaalrekening. Op 5 maart stond zijn regel aan de debetkant. Op 6 maart aan de creditkant. Dezelfde rekening, de andere kolom, omdat hij de ene dag stijgt en de volgende dag daalt. Geen van de twee kolommen is de goede.

Tot hier werkt het kompas. Maar op 14 maart gaan Anna en Luca uit eten en betalen ze 60 euro met de creditcard. Dat bedrag gaat pas de maand erna van de betaalrekening af. Die avond gaat er dus niets van de betaalrekening af. Dat het geld naar het restaurant gaat, is duidelijk. Maar waar komt het vandaan, als er op de betaalrekening niets is veranderd? En op 15 april, als het bedrag van de creditcard wordt geïncasseerd, zijn dat dan nog een keer kosten? Het kompas weet het niet. En soms beweegt er helemaal geen geld: als de ETF van Anna in les 8 in waarde verandert, komt er geen cent bij en gaat er geen cent af. We hebben de echte regel nodig.

Elke rekening hoort bij een van de vijf families. De activa: wat je bezit, zoals de betaalrekening of het huis. De passiva: wat je schuldig bent, zoals de hypotheek of de creditcard. Het nettovermogen: wat er van jou overblijft als je de schulden eraf haalt. De opbrengsten: wat je van buiten rijker maakt, zoals de salarissen. De kosten: wat je verbruikt, zoals de boodschappen of een etentje. Nu de regel. Activa en kosten groeien aan de debetkant. Passiva, nettovermogen en opbrengsten groeien aan de creditkant. Elke familie daalt aan de andere kant. Deze regel heb ik niet bedacht. Cashfulness ook niet, de app die ik heb gemaakt voor de geldzaken thuis. Het is het principe van het dubbel boekhouden.

Achter deze verdeling zit een reden. Aan de ene kant zet je wat Anna bezit en wat ze heeft verbruikt: de activa en de kosten. Aan de andere kant waar dat allemaal vandaan komt: de schulden, het vermogen dat ze al had, de opbrengsten. De twee kanten zijn altijd evenveel waard, tot op de euro. Daarom staan ze in tegenovergestelde kolommen. En het kompas was eigenlijk een eenvoudige versie van dit idee: waar de waarde naartoe is gegaan, en waar ze vandaan kwam.

In Cashfulness schrijf je dezelfde regel ook met een teken. Een regel aan de debetkant krijgt een plusteken. Een regel aan de creditkant krijgt een minteken. Dat is een afspraak van Cashfulness, geen wet: veel handboeken gebruiken alleen de twee kolommen. Het voordeel is praktisch: een boeking die klopt, komt altijd uit op nul. Maar het teken zegt alleen in welke kolom de regel staat. Salaris Anna krijgt een min 2.000, en toch is die rekening gestegen. Of een rekening stijgt of daalt, zie je aan de familie waar hij bij hoort.

Laten we de eerste twee gevallen nog eens lezen, met de tabel erbij. Betaalrekening, activa die groeien: debet. Salaris Anna, een opbrengst die groeit: credit. Supermarkt, kosten die groeien: debet. Betaalrekening, activa die dalen: credit. Het kompas gaf het goede antwoord, omdat hier een geldrekening bewoog tegenover kosten of een opbrengst. Maar het kompas denkt in geld. Komt er een schuld bij kijken, dan beweegt het geld niet, of het beweegt de verkeerde kant op.

Nu ben jij aan de beurt. Het etentje van 14 maart, 60 euro met de creditcard. De eerste regel geef ik je: Restaurants zijn kosten, en die groeien. Dus debet, 60. Jij zoekt de tweede. Welke rekening groeit nog, naast Restaurants? En in welke kolom komt die? Neem even de tijd om het te proberen.

Het is de creditcard. Dat is een schuld, een passivarekening: vanaf die avond is Anna 60 euro schuldig aan de creditcardmaatschappij. Passiva groeien aan de creditkant: credit, 60. De betaalrekening beweegt niet. In één boeking zitten twee dingen. Kosten, omdat het eten al op is. En een schuld, omdat het nog niet betaald is.

Op 15 april wordt het bedrag van de creditcard geïncasseerd: 60 euro gaat van de betaalrekening af. De betaalrekening is een bezitting die daalt: credit, 60. De andere regel gaat naar de creditcard. De schuld wordt kleiner, en passiva dalen aan de debetkant: debet, 60. De schuld van het etentje is weer nul.

En de kosten? Die zijn er niet. De kosten zijn in maart ontstaan, op de avond van het etentje. Op 15 april verbruikt Anna niets nieuws: ze lost een schuld af. Als ze het incasso van de creditcard als kosten zou boeken, zou het etentje twee keer meetellen: 120 euro aan restaurants. En de creditcard zou zeggen dat Anna nog 60 euro schuldig is, die ze al betaald heeft.

Nog een kanttekening. Over deze 60 euro betaalt Anna geen rente. Als de creditcardmaatschappij rente zou rekenen, dan zou die rente wel kosten zijn. Bij de hypotheektermijn, in les 4, halen we de rente en de aflossing uit elkaar.

Hier zijn de vier boekingen, een voor een. Elke regel heeft zijn uitleg: bij welke familie de rekening hoort, en of hij groeit of daalt. Het totaal debet is 2.205 euro. Het totaal credit is ook 2.205 euro. Met de tekens van Cashfulness: plus 2.205, min 2.205, nul. Niemand heeft het totaal aan het eind rechtgezet: elke boeking klopte al op zichzelf.

Dezelfde boekingen staan in de ruimte van Anna, in Cashfulness. Hier is het incasso van de creditcard van 15 april, geopend in het Register, de lijst van alle boekingen. Drie kolommen: rekening, debet, credit. De creditcard aan de debetkant, de betaalrekening aan de creditkant, en daaronder het totaal: 60 en 60. Let goed op de pijlen. Omhoog naast debet, omlaag naast credit. Ze wijzen de kolom aan, niet of de rekening stijgt of daalt. Hier staat de creditcard aan de debetkant, met de pijl omhoog, en de schuld wordt kleiner. Nu het etentje van 14 maart: de kosten aan de debetkant, de creditcard aan de creditkant, en de boeking klopt.

Als je maar één ding onthoudt, onthoud dan dit. Debet en credit zijn twee kolommen: de kant hangt af van de familie van de rekening, niet van de richting van het geld. Nu kun je niet alleen boekingen lezen, maar ook zien wat je bezit en wat je schuldig bent. In de volgende les lopen we alle rekeningen van Anna langs op 1 maart, en kijken we wat er overblijft als je de schulden eraf haalt. De vier boekingen van vandaag, met de tabel van de families, staan op de pagina van deze les. De link staat in de beschrijving.

De vorige les

Les 1 · Dubbel boekhouden thuis: de methode uit 1494 die nog steeds werkt. Waarom het saldo alleen niet genoeg is, en waarom je elke gebeurtenis op minstens twee rekeningen vastlegt. Met de boodschappen van 32 euro en de spaarpot van Sofia.

De volgende les

Les 3 · Nettovermogen: het getal dat je saldo niet laat zien. Anna heeft 5.000 euro op haar betaalrekening. Op 1 maart lopen we al haar rekeningen langs, met het huis en de hypotheek, en kijken we wat er overblijft als je de schulden eraf haalt.

Probeer het met je eigen rekeningen

Ik heb Cashfulness gemaakt om de geldzaken thuis bij te houden met dubbel boekhouden. Wil je de regel uitproberen met je eigen getallen, begin dan met een etentje dat je met de creditcard betaalt: jij kiest de twee rekeningen, de app zorgt dat de boeking klopt.

Ontdek Cashfulness

Bronnen

  • Luca Pacioli, Summa de arithmetica, geometria, proportioni et proportionalita, Venetië, 1494, verhandeling Particularis de computis et scripturis: de eerste gedrukte beschrijving van het dubbel boekhouden.
  • Burgerlijk Wetboek, boek 2, titel 9, artikel 361: de jaarrekening van een rechtspersoon bestaat uit "de balans en de winst- en verliesrekening met de toelichting". Het zijn regels voor bedrijven: voor de administratie thuis gelden ze niet. wetten.overheid.nl
  • Handleiding van Cashfulness, hoofdstuk Wat is Cashfulness, deel "Dubbel boekhouden, eenvoudig gemaakt".
  • De voorbeelden komen uit het verhaal van het gezin van Anna, gemaakt voor de cursus "Dubbel boekhouden stap voor stap": elke boeking is gecontroleerd, met het totaal debet gelijk aan het totaal credit.

Vittorio Giusti is econoom en psycholoog en heeft Cashfulness gemaakt.

— Vittorio Giusti