CashfulnessCashfulness
Cashfulness downloaden
Les 1

Dubbel boekhouden eenvoudig uitgelegd: waarom elke gebeurtenis minstens twee kanten heeft

09 november 202616 min

In het kort

Bij dubbel boekhouden leg je elke economische gebeurtenis vast op minstens twee rekeningen, en het totaal aan de debetkant moet gelijk zijn aan het totaal aan de creditkant. Boodschappen van 32 euro in de supermarkt, betaald met je pinpas, worden zo twee regels: de kosten van de boodschappen en de betaalrekening, die lager wordt. De boodschappen kosten nog steeds 32 euro, maar nu weet je hoeveel er is uitgegaan en waarvoor. Het saldo op zich vertelt je alleen hoeveel.

Deze pagina hoort bij les 1 van de gratis videocursus "Dubbel boekhouden stap voor stap". De bedragen zijn voorbeelden uit het verhaal van het gezin van Anna, dat we de hele cursus volgen: dezelfde als in de video.

Bekijk de les

Verderop vind je de voorbeelden in tabellen, met hun totalen, en helemaal onderaan de volledige tekst.

Het saldo zegt hoeveel, niet waarom

Op 1 maart staat er 5.000 euro op de betaalrekening van Anna. Op 2 maart haalt de sportschool van Luca het abonnementsgeld van de rekening, 80 euro, en het saldo zakt naar 4.920 euro.

Het saldo vertelt je dat er 80 euro weg is. Het vertelt je niet waarvoor, en ook niet of dat de bedoeling was. Het is één getal: het legt het gevolg vast, niet de oorzaak.

Het dubbel boekhouden is ontstaan om precies die vraag te beantwoorden. Elke gebeurtenis boek je op minstens twee rekeningen. De eerste is de betaalrekening, die met 80 euro daalt. De tweede zegt waarom: dat is een rekening die Sportschool heet.

2 maart · incasso sportschool

RekeningDebetCredit
Sportschool (kosten)€ 80,00
Betaalrekening (activa)€ 80,00
Totaal€ 80,00€ 80,00

Debet is de linkerkolom, credit de rechterkolom. Meer hoef je nu niet te weten: welke rekening in welke kolom komt, en waarom, is het onderwerp van les 2.

Een rekening is een la

Een rekening is hier niet je bankrekening. Een rekening is een la met een naam, en die houdt één ding bij. In de la Betaalrekening zit het geld op de bank. In de la Sportschool tel je op wat de sportschool kost.

Wat er op een bepaald moment in een la zit, heet het saldo. De regels die samen één gebeurtenis vastleggen, heten een boeking.

Enkel en dubbel boekhouden

Stel dat Anna haar uitgaven bijhoudt in een kasboekje, zoals veel mensen doen, en één regel opschrijft: "2 maart, sportschool, 80". Dat is een goed begin, en het heeft een naam: enkel boekhouden, één regel voor elke gebeurtenis.

Toch vertelt die regel maar de helft van het verhaal. Hij zegt niet waar het geld vandaan kwam, en ook niet hoeveel er over is. Bij dubbel boekhouden schrijf je ook de andere kant op.

Het voorbeeld: boodschappen van 32 euro

Op dezelfde 2 maart doet Anna boodschappen in de supermarkt: 32 euro met haar pinpas, dus het geld gaat meteen van de betaalrekening af.

Probeer het zelf, voordat je verder leest: raken deze boodschappen alleen de bank?

Nee: ze raken twee rekeningen. In de la Supermarkt komt 32 euro binnen: die zegt waar het geld naartoe gaat. Uit de betaalrekening gaat 32 euro weg: die zegt waar het vandaan komt.

2 maart · boodschappen in de supermarkt met de pinpas

RekeningDebetCredit
Supermarkt (kosten)€ 32,00
Betaalrekening (activa)€ 32,00
Totaal€ 32,00€ 32,00

Het zijn twee regels, maar het blijft één aankoop: 32 euro, geen 64. Het is dezelfde gebeurtenis, van twee kanten bekeken.

"Waar het geld naartoe gaat" en "waar het vandaan komt" zijn een hulpmiddel voor deze eerste voorbeelden, geen definitie van debet en credit. Als er een schuld in het spel is, bijvoorbeeld een etentje dat je met de creditcard betaalt, gaat dat hulpmiddel haperen. De echte regel hangt af van het soort rekening, en die bekijken we in les 2.

De overboeking: de spaarpot van Sofia

Dezelfde dag pakt Anna 20 euro van de 200 euro contant geld die ze thuis heeft, en geeft die aan Sofia voor haar spaarpot. Ook hier zijn er twee rekeningen: Contant geld daalt met 20 euro, Spaarpot van Sofia stijgt met 20 euro.

2 maart · spaarpot van Sofia

RekeningDebetCredit
Spaarpot van Sofia (activa)€ 20,00
Contant geld (activa)€ 20,00
Totaal€ 20,00€ 20,00

Deze keer is er geen enkele uitgave. Niemand wordt rijker, niemand wordt armer: het geld gaat alleen naar een andere la. Dat heet een overboeking tussen je eigen rekeningen, ook als het om briefjes gaat.

In het kasboekje zou die 20 euro een raadsel zijn. Schrijf je het bedrag op, dan lijkt het een uitgave. Schrijf je het niet op, dan bestaat de spaarpot niet. Met twee rekeningen is het probleem weg:

RekeningVoorNa
Contant geld€ 200,00€ 180,00
Spaarpot van Sofia€ 0,00€ 20,00
Samen€ 200,00€ 200,00

Dat is het verschil tussen uitgeven en verplaatsen.

Aan het eind van de dag staat er 4.888 euro op de betaalrekening van Anna: 5.000 min de 80 van de sportschool, min de 32 van de boodschappen. De overboeking raakt de betaalrekening niet, want het contante geld is een andere la.

De regel, en waar hij ophoudt

Elke economische gebeurtenis raakt minstens twee rekeningen, en het totaal debet is gelijk aan het totaal credit.

Minstens, niet precies twee. Een boeking kan drie regels hebben, of meer. De hypotheektermijn die Anna op 10 maart betaalt, heeft er bijvoorbeeld drie: de rente, het deel van de schuld dat ze aflost, en de betaalrekening waar het geld vanaf gaat. Die bekijken we in detail in les 4, over de winst-en-verliesrekening.

De controle blijft wel één en dezelfde, hoeveel regels de boeking ook heeft: het totaal van de kolom Debet is gelijk aan het totaal van de kolom Credit.

Venetië, 1494

Deze methode heeft een beroemde datum. In 1494 publiceert de franciscaan en wiskundige Luca Pacioli in Venetië de Summa de arithmetica, geometria, proportioni et proportionalita. Daarin staat een verhandeling, Particularis de computis et scripturis, die uitlegt hoe je boekhoudt op zijn Venetiaans, zoals de kooplieden van de stad het deden.

Bedacht heeft Pacioli het dubbel boekhouden niet: de kooplieden werkten er al lang mee. Hij was de eerste die het volledig beschreef in een gedrukt boek. Het principe is sindsdien niet veranderd, en het werkt ook voor de geldzaken thuis.

Wat de controle ziet

Beide kanten opschrijven heeft een eerste voordeel. De twee kanten moeten hetzelfde totaal hebben: als dat zo is, zeg je dat de boeking klopt.

Als Anna aan de ene kant 32 euro zou invullen en aan de andere kant 23, dan klopt de boeking niet, en dat ziet ze meteen.

Expres fout: boek dit niet zo

RekeningDebetCredit
Supermarkt (kosten)€ 32,00
Betaalrekening (activa)€ 23,00
Totaal€ 32,00€ 23,00

De twee totalen zijn verschillend: aan één kant ontbreekt 9 euro. De boeking klopt niet.

Wat de controle niet ziet

Maar deze controle heeft een grens. Als Anna de sportschool helemaal vergeet, is er geen boeking om te controleren: er is niets dat niet klopt, de boeking ontbreekt gewoon. Haar boekingen kloppen allemaal, en volgens haar administratie staat er 80 euro meer op de betaalrekening dan er echt op de bank staat.

De controle kijkt naar de boekingen die je maakt, niet naar de boekingen die je vergeet. En ze ziet ook geen goed bedrag op de verkeerde rekening: als Anna de sportschool op de rekening Supermarkt zou boeken, zouden de twee totalen nog steeds gelijk zijn.

Wat je vergeten bent, vind je terug door je rekeningen te vergelijken met het rekeningafschrift, het overzicht van alles wat de bank op je rekening heeft verwerkt. Dat heet de bank afstemmen, en dat kan ook zonder dubbel boekhouden. We doen het in les 7.

Waarom het ook thuis werkt

Je hoeft geen boekhouder te worden. Het is genoeg om elke gebeurtenis van twee kanten op te schrijven, en dat kan met pen en papier, in een spreadsheet of met een app. Daar krijg je drie dingen voor terug:

  • Je weet waarvoor. Elke euro die weggaat, heeft een rekening die zegt waarom: Sportschool, Supermarkt.
  • Je onderscheidt uitgeven van verplaatsen. De spaarpot van Sofia is geen uitgave, en je administratie zegt dat zonder dat je het hoeft te onthouden.
  • Je hebt een controle bij elke boeking. Een bedrag dat aan één kant verkeerd is ingetikt, zie je meteen, want de twee totalen zijn niet gelijk.

Samen vertellen de saldi van je rekeningen waar je vandaag staat: wat je hebt en wat je schuldig bent, op een datum. Dat is poolshoogte nemen, en dat doen we in les 3.

Moet een gezin een boekhouding bijhouden?

Nee. De plicht geldt voor ondernemers en organisaties. Het Burgerlijk Wetboek zegt dat "een ieder die een bedrijf of zelfstandig een beroep uitoefent" een administratie moet voeren van zijn vermogenstoestand en van alles wat met dat bedrijf of beroep te maken heeft, zodat "te allen tijde zijn rechten en verplichtingen kunnen worden gekend" (boek 3, artikel 15i). Voor rechtspersonen, zoals een bv, een vereniging of een stichting, staat dezelfde plicht in boek 2, artikel 10, met daarbij elk jaar "de balans en de staat van baten en lasten".

De wet vraagt een administratie, niet per se dubbel boekhouden. Een gezin heeft geen van die plichten: het houdt zijn geldzaken bij om overzicht te hebben. Het Nibud heeft daar een stappenplan voor, met een zin die het goed samenvat: "Door een kasboek bij te houden krijg je inzicht in waar het blijft."

Wat algemeen principe is en wat een keuze van Cashfulness

Algemene principes van het dubbel boekhouden

  • Elke gebeurtenis raakt minstens twee rekeningen. Een boeking kan drie regels of meer hebben, zoals de hypotheektermijn.
  • In elke boeking is het totaal debet gelijk aan het totaal credit.
  • De controle kijkt of elke boeking klopt, niet of alle gebeurtenissen zijn vastgelegd. Een vergeten boeking vind je terug door je rekeningen te vergelijken met het afschrift van de bank, dus door de bank af te stemmen.

Keuzes van Cashfulness

  • In het eenvoudige formulier kies je het type ("Uitgaven", "Inkomsten" of "Overboeking"), vul je het bedrag in en geef je de twee rekeningen op. De app zet elke regel zelf in de juiste kolom: bij een uitgave komt de "Bronrekening" aan de creditkant en de "Uitgavenrekening" aan de debetkant.
  • De app slaat een boeking die niet klopt niet op.

Keuzes van wie de administratie doet

  • Hoeveel kostenrekeningen je opent en hoe je ze noemt: hier Supermarkt en Sportschool. Het dubbel boekhouden schrijft dat niet voor.

De bedragen zijn voorbeelden en dienen om het mechanisme te laten zien.

Veelgestelde vragen

Als ik een uitgave op twee regels zet, tel ik die dan dubbel?

Nee. De twee regels beschrijven dezelfde gebeurtenis van twee kanten: de kosten stijgen met 32 euro en de betaalrekening daalt met 32 euro. Het blijft één aankoop, van 32 euro.

Als al mijn boekingen kloppen, zijn mijn rekeningen dan goed?

Niet per se. De controle vindt fouten binnen een boeking, zoals een bedrag dat aan één kant verkeerd is ingetikt. Ze ziet geen boeking die je nooit hebt gemaakt: die vind je terug als je de bank afstemt, door je rekeningen te vergelijken met het afschrift. En ze ziet ook geen uitgave die op de verkeerde rekening staat. Die ontsnapt ook aan de afstemming, want de bank ziet alleen dat er geld beweegt, niet de categorie: die vind je als je je boekingen nakijkt, bijvoorbeeld wanneer een kostenrekening een saldo heeft dat je vreemd vindt.

Is geld van contant naar de spaarpot brengen een uitgave?

Nee. Het is een overboeking tussen je eigen rekeningen: de ene rekening daalt, de andere stijgt met hetzelfde bedrag, en het totaal blijft gelijk. Niemand wordt rijker, niemand wordt armer.

Transcriptie van de les

De tekst van les 1, zoals hij in de video wordt uitgesproken. De getallen zijn dezelfde als in de video.

Het is 1 maart. Op de betaalrekening van Anna staat 5.000 euro. De volgende dag gaat er 80 euro af, en het saldo zakt naar 4.920 euro. Het saldo vertelt je dat er 80 euro weg is. Het vertelt je niet waarvoor. En ook niet of dat de bedoeling was.

Hallo, ik ben Vittorio. Ik heb Cashfulness gemaakt, een app waarmee je de geldzaken van je huishouden bijhoudt volgens het dubbel boekhouden. Maar in deze cursus gaat het om de methode, en die werkt ook met pen en papier. Het dubbel boekhouden is ontstaan om precies die vraag te beantwoorden. Elke gebeurtenis boek je op minstens twee rekeningen. De eerste is de betaalrekening, die met 80 euro daalt. De tweede zegt waarom: dat is een rekening die Sportschool heet.

Een rekening is hier niet je bankrekening. Een rekening is een la met een naam. Die houdt één ding bij. In de la Betaalrekening zit het geld op de bank. In de la Sportschool tel je op wat de sportschool kost. En wat er op een bepaald moment in een la zit, heet het saldo.

Anna doet de administratie voor het hele gezin: voor zichzelf, voor Luca en voor hun dochter Sofia. We volgen hen de hele cursus lang, altijd met dezelfde bedragen. Die 80 euro is voor de sportschool van Luca. Het is een automatische incasso: elke maand haalt de sportschool het abonnementsgeld zelf van de rekening, zonder dat iemand er iets voor hoeft te doen. Daarom vergeet je het zo makkelijk.

Stel dat Anna haar uitgaven bijhoudt in een kasboekje, zoals veel mensen doen. Ze schrijft één regel op: sportschool, 80 euro. Dat is een goed begin, en het heeft een naam: enkel boekhouden, één regel voor elke gebeurtenis. Toch vertelt die regel maar de helft van het verhaal. Hij zegt niet waar het geld vandaan kwam. En ook niet hoeveel er over is.

Nu ben jij aan de beurt. Op 2 maart doet Anna boodschappen in de supermarkt: 32 euro, met haar pinpas, dus het geld gaat meteen van de betaalrekening af. Raken deze boodschappen alleen de bank? Neem even de tijd om te antwoorden.

Nee: ze raken twee rekeningen. In de la Supermarkt komt 32 euro binnen: die zegt waar het geld naartoe gaat. Uit de betaalrekening gaat 32 euro weg: die zegt waar het vandaan komt. Samen heten die twee regels een boeking. Het zijn twee regels, maar het blijft één aankoop: 32 euro, geen 64. Het is dezelfde gebeurtenis, van twee kanten bekeken.

Dezelfde dag pakt Anna 20 euro van de 200 euro contant geld die ze thuis heeft, en geeft die aan Sofia voor haar spaarpot. Ook hier zijn er twee rekeningen: Contant geld daalt met 20 euro, Spaarpot van Sofia stijgt met 20 euro. Maar deze keer is er geen enkele uitgave. Niemand wordt rijker, niemand wordt armer: het geld gaat alleen naar een andere la. Dat heet een overboeking tussen je eigen rekeningen, ook als het om briefjes gaat.

In het kasboekje zou die 20 euro een raadsel zijn. Schrijf je het bedrag op, dan lijkt het een uitgave. Schrijf je het niet op, dan bestaat de spaarpot niet. Met twee rekeningen is het probleem weg. Eerst 200 euro contant en niets in de spaarpot. Daarna 180 en 20. Samen nog steeds 200. Dat is het verschil tussen uitgeven en verplaatsen.

Dit is de regel. Elke economische gebeurtenis raakt minstens twee rekeningen, en het totaal aan de ene kant is gelijk aan het totaal aan de andere kant. Ik zei minstens: een boeking kan ook drie regels hebben, of meer. De hypotheektermijn die Anna op 10 maart betaalt, heeft er drie. Die bekijken we in detail in les 4, over de winst-en-verliesrekening.

Deze methode heeft een beroemde datum: 1494, in Venetië. In dat jaar legt de franciscaan en wiskundige Luca Pacioli de methode uit in een gedrukt boek. Bedacht heeft hij die niet: hij beschrijft hoe de kooplieden al lang werkten. Het principe is sindsdien niet veranderd, en het werkt ook voor de geldzaken thuis.

Beide kanten opschrijven heeft een eerste voordeel. De twee kanten moeten hetzelfde totaal hebben: als dat zo is, zeg je dat de boeking klopt. Als Anna aan de ene kant 32 euro zou invullen en aan de andere kant 23, dan klopt de boeking niet, en dat ziet ze meteen. In Cashfulness kun je een boeking die niet klopt niet opslaan.

Maar deze controle heeft een grens. Als Anna de sportschool helemaal vergeet, is er geen boeking om te controleren: er is niets dat niet klopt, de boeking ontbreekt gewoon. De controle kijkt naar de boekingen die je maakt, niet naar de boekingen die je vergeet. Wat je vergeten bent, vind je terug door je rekeningen te vergelijken met het rekeningafschrift, het overzicht van alles wat de bank op je rekening heeft verwerkt. Dat heet de bank afstemmen, en dat doen we in les 7.

Laten we het in de app bekijken, in de ruimte van Anna, waarin de maand maart al is vastgelegd. Hier zijn de boodschappen van 2 maart. Ik open ze, en daar zijn de twee regels. Supermarkt, 32 euro, links. Betaalrekening, 32 euro, rechts. Daaronder de twee totalen: die zijn gelijk. Geen euro dubbel geteld.

En zo is deze boeking gemaakt. Ik kies de optie Uitgaven, ik vul het bedrag in en ik geef twee rekeningen op: waar het geld vandaan komt, en waarvoor. In welke kolom elke regel komt, beslist de app. Ik sluit zonder op te slaan: deze boodschappen staan er al.

Het saldo vertelt je hoeveel je hebt. Het dubbel boekhouden vertelt je ook waarom. Daarom heb ik Cashfulness gemaakt. Jij beschrijft wat er is gebeurd, de app zorgt dat de boeking klopt en neemt voor jou poolshoogte. Zo deed een zeeman het vroeger: hij mat de hoogte van de poolster, om te weten waar zijn schip was. Met andere woorden: weten waar je vandaag staat. In de volgende les geven we de twee kanten van de boeking een naam: debet en credit.

De volgende les

Les 2 · Debet en credit: 4 voorbeelden waarmee je het eindelijk snapt. Het salaris van Anna komt binnen, op het afschrift staat het bij de bijschrijvingen, en toch komt de regel van de betaalrekening aan de debetkant. Dat is geen fout, en les 2 legt uit waarom.

Probeer het met je eigen rekeningen

Ik heb Cashfulness gemaakt om de geldzaken thuis bij te houden met dubbel boekhouden. Wil je de methode uitproberen met je eigen getallen, begin dan met één aankoop: jij kiest de twee rekeningen, de app zorgt dat de boeking klopt en neemt voor jou poolshoogte.

Ontdek Cashfulness

Bronnen

  • Luca Pacioli, Summa de arithmetica, geometria, proportioni et proportionalita, Venetië, 1494, verhandeling Particularis de computis et scripturis.
  • Burgerlijk Wetboek, boek 3, artikel 15i (administratieplicht voor wie een bedrijf of zelfstandig een beroep uitoefent): wetten.overheid.nl
  • Burgerlijk Wetboek, boek 2, artikel 10 (administratieplicht van rechtspersonen, met de balans en de staat van baten en lasten): wetten.overheid.nl
  • Nibud, Stappenplan Een kasboek maken.
  • De voorbeelden komen uit het verhaal van het gezin van Anna, gemaakt voor de cursus "Dubbel boekhouden stap voor stap": elke boeking is gecontroleerd, met het totaal debet gelijk aan het totaal credit.

Vittorio Giusti is econoom en psycholoog en heeft Cashfulness gemaakt.

— Vittorio Giusti