Marco ka blerë një makinë tre vjet më parë.
E ka paguar 30.000 euro. Nëse e pyet sa vlen, të përgjigjet "tridhjetë mijë" pa u menduar.
Është çmimi që mban mend. Është shifra në faturë, ajo që e pa duke dalë nga llogaria.
Por nuk është sa vlen makina.
Nëse Marco do ta nxirrte në shitje nesër, ai model, me ata kilometra, në një sajt makinash të përdorura, do të merrte ndoshta 18.000 euro. Ndoshta më pak.
Dymbëdhjetë mijë euro janë avulluar në tre vjet. Ngadalë, pa një ditë të saktë, pa ia thënë askush.
Ajo rënie e heshtur ka një emër: quhet amortizim.
Dhe ta kuptosh është ajo që ndan një pasuri neto të vërtetë nga një e fryrë.
Çmimi që paguan dhe vlera që mbetet janë dy gjëra të ndryshme
Ta sqarojmë menjëherë terminologjinë, sepse gjithë artikulli sillet rreth këtij dallimi.
Çmimi i blerjes është sa ke shpenzuar. Është një fakt historik, një shifër e së shkuarës. Nuk ndryshon kurrë: tridhjetë vjet më parë apo dje, mbetet ajo.
Vlera e mbetur është sa vlen pasuria tani, nëse do të duhej ta shisje sot në treg. Është një fakt i tashëm. Dhe ndryshon vazhdimisht.
Për shumicën e pasurive që zotëron, këta dy numra largohen me kohën.
Një makinë humbet vlerë sapo del nga koncesionari. Një divan, një kompjuter, një biçikletë, një pajisje shtëpiake: e njëjta histori. Funksionojnë shumë mirë, por vlejnë më pak nga sa i ke paguar, dhe çdo vit vlejnë edhe pak më pak.
Amortizimi është pikërisht ky: zbritja graduale e vlerës së një pasurie me kalimin e kohës, ndërsa e përdor dhe konsumohet.
Nuk është një opinion pesimist. Është realiteti i tregut të të përdorurave, që ekziston pavarësisht nga si ndihesh ti ndaj makinës sate.
Pse çmimi i blerjes e fryn pasurinë neto
Këtu arrijmë te pika që peshon për pikën tënde të anijes.
Ta kujtojmë çfarë është. Pika e anijes — pasuria jote neto — është një shifër e vetme: gjithçka që zotëron, minus gjithçka që u ke borxh. Është koordinata nga e cila nisesh për çdo vendim.
Tani imagjino ta ndërtosh atë koordinatë duke i numëruar pasuritë me çmimin që ke paguar.
Makina e Marcos hyn me 30.000. Kompjuteri i blerë dy vjet më parë me 1.500 hyn me 1.500. Divani i sallonit hyn ende me 2.000 eurot e sallonit të ekspozimit.
Rezultati është një pasuri neto më e lartë se ajo e vërteta.
Jo pak. Për një familje me makinë, mobilie, elektronikë, ca pajisje, diferenca mund të vlejë dhjetëra mijëra euro.
Dhe janë euro që nuk ekzistojnë.
Nëse nesër Marcos do t'i duhej likuiditet dhe do të shiste gjithçka, do të arkëtonte shifrat e tregut të të përdorurave, jo ato të kujtimeve të tij. Diferenca nuk materializohet në çastin e nevojës: thjesht, nuk ka qenë kurrë.
Kjo është kurthi më i butë i financave personale.
Nuk të gënjen me një numër negativ. Të gënjen me një numër qetësues. Të bën të ndihesh më i fortë nga sa je, dhe një siguri e rreme është pikërisht lloji i gjësë që çon në vendime të gabuara, të marra me qetësinë e atij që beson se ka një hapësirë manovrimi.
Prandaj në pikën e anijes një pasuri peshon me sa vlen sot, jo me sa e ke paguar.
Një makinë e blerë 30.000 euro tre vjet më parë, dhe që sot në treg vlen 18.000, hyn në llogaritje me 18.000.
Është më pak lajkatare. Por është e jotja vërtet.
Po shtëpia? Jo gjithçka zbret
Deri këtu kam folur për gjëra që konsumohen. Por jo të gjitha pasuritë sillen kështu.
Shtëpia është rasti i kundërt, të paktën shpesh.
Një pronë e paluajtshme mund ta ruajë vlerën me kohën, ose madje të rritet, në varësi të zonës, të tregut, të asaj sa e mban të mirëmbajtur. Një shtëpi e blerë 200.000 euro dhjetë vjet më parë mund të vlejë sot 230.000. Ose 180.000, nëse lagjja ka ndryshuar për keq. Varet.
Parimi, megjithatë, është identik: peshon vlera e tregut sot, jo çmimi që pagove atëherë.
Vlen për pasuritë që ngjiten saktësisht si për ato që zbresin. Koordinata kërkon të vërtetën e sotme, në të dyja drejtimet.
Ka një nuancë të rëndësishme, dhe e prek shtëpinë më shumë se çdo gjë tjetër.
Fakti që një pasuri vlen më shumë nuk e bën një pasuri që punon për ty.
Shtëpia ku banon, edhe nëse është rivlerësuar në letër, ndërsa e banon ti nuk të derdh asnjë euro. Përkundrazi: të kërkon shpenzime — mirëmbajtje, taksa, fatura. Mbetet ajo që ne e quajmë një Aktiv−, një aktiv që thith para në vend që të prodhojë. Kam shkruar për të gjetkë, në këtë artikull të dedikuar, dhe këtu ndalem në një aludim për të mos u përsëritur.
Mbaji të ndara këto dy rrafshe. Sa vlen një pasuri është një pyetje. Nëse të jep apo të merr para ndërsa e zotëron është një tjetër. Të duhen të dyja për ta lexuar mirë pozicionin tënd.
Si e mendoj unë, në praktikë
Po të tregoj si e menaxhoj këtë gjë me pasurinë time, sepse metoda peshon më shumë se çdo rregull abstrakt.
Nuk kërkoj saktësinë deri në cent. Kërkoj ndershmërinë.
Për pasuritë që zbresin — makina, motorë, elektronikë me vlerë — përdor një vlerësim realist të asaj që do të merrja po t'i shisja tani. Për një makinë mjaftojnë dhjetë minuta në nja dy sajte njoftimesh të përdorurash: kërkon të njëjtin model, të njëjtin vit, kilometrazh të ngjashëm, dhe sheh me sa ofrohet. Ajo është shifra jote, e rrumbullakosur poshtë nëse ke dyshime.
Nuk duhet ta përditësosh çdo javë. Një makinë nuk ndryshon vlerë të hënën. Një vlerësim i rishikuar çdo disa muaj është më se i mjaftueshëm — një gjest për t'u bërë me qetësi, jo një ankth.
Për shtëpinë, arsyetimi është edhe më i ngadaltë. Vlera e një prone lëviz me vite, jo me muaj. Një rishikim një herë në vit, duke parë si shitet në zonën tënde, mjafton e tepron.
Rregulli që i kam vënë vetes është i thjeshtë: më mirë një vlerësim i kujdesshëm dhe i përditësuar herë pas here sesa një shifër e saktë dhe e ngrirë në ditën e blerjes.
Një koordinatë pak konservatore të bën të flesh i qetë. Një koordinatë e fryrë të mashtron, dhe iluzioni herët a vonë e paraqet faturën.
Çfarë bën Cashfulness me gjithë këtë
Vij te mënyra si hyn aplikacioni në këtë bisedë, duke qëndruar i saktë për çfarë është e konfirmuar dhe çfarë jo — sepse në një temë të tillë është e lehtë të premtosh magjira që pastaj nuk mbahen.
Ajo për të cilën jam i sigurt është parimi bazë. Kur regjistron një pasuri në Cashfulness, e regjistron me vlerën e saj — dhe ajo vlerë ushqen pasurinë tënde neto në kohë reale, falë motorit në kontabilitet të dyfishtë që qëndron poshtë. Pasuritë që zhvlerësohen hyjnë me sa vlejnë tani, jo me sa i ke paguar. Kjo është zemra e pikës së anijes, dhe është e patundur.
Ekzistojnë pastaj, mes mjeteve të aplikacionit, një funksion i quajtur Amortizimet dhe një i quajtur Rivlerësimi i Aktiveve. I pari ka të bëjë me pasuritë që zbresin në vlerë, i dyti me ato që ngjiten — pikërisht dy drejtimet për të cilat folëm.
Mbi si punojnë në hollësi, megjithatë, parapëlqej të jem i ndershëm dhe të mos i mbush boshllëqet me fantazi.
Ajo që mund të të them me siguri është metoda, dhe metoda nuk varet nga cili buton shtyp.
Mbaji pasuritë e tua me një vlerë të ndershme. Rishikoje atë vlerë me qetësi, herë pas here, më shpesh për gjërat që konsumohen shpejt dhe më rrallë për ato që lëvizin ngadalë. Lëre pasurinë tënde neto të tregojë të vërtetën e sotme, jo kujtimin e djeshëm.
Nëse aplikacioni të ndihmon ta bësh me më pak mundim, aq më mirë. Por gjesti që peshon është i yti: të vendosësh të shohësh vlerën e vërtetë, në vend të asaj të rehatshmes.
E vërteta jo lajkatare është ajo që të duhet
Ka diçka të pakëndshme në ta parë makinën që pagove 30.000 duke hyrë në pasurinë tënde me 18.000.
Duket humbje. Në një farë kuptimi është — por është një humbje tashmë e ndodhur, jo një që e shkakton ti duke e parë në sy. Ishte aty gjithsesi. E vetmja zgjedhje që ke është nëse do ta numërosh apo ta shpërfillësh.
Ta numërosh kushton një hidhërim të vogël sot.
Ta shpërfillësh kushton një vendim të gabuar nesër, të marrë me sigurinë e atij që beson se ka një hapësirë që s'e ka.
Pika e anijes funksionon vetëm nëse është e vërtetë. Një koordinatë e sjellshme që të thotë atë që do të dëgjosh nuk të çon asgjëkund: të mban të ngulur atje ku beson se je, që është një vend tjetër nga ai ku je vërtet.
T'u japësh çmimin e drejtë pasurive të tua — atë të sotmin, jo atë të kujtimeve — është një nga gjestet më të thjeshta dhe më të ndershme që mund të bësh për qetësinë tënde.
Nuk të bën më të pasur.
Të bën më të informuar. Dhe nga një pozicion i vërtetë, edhe zgjedhjet e vështira merren me më shumë qetësi.
— Vittorio